‘Het persoonlijke is politiek’: die leus vat zowel de maatschappelijke tendensen als de persoonlijke instelling in de jaren zeventig en vroege jaren tachtig samen. Na de val van de Muur in 1989 lijkt dat te zijn veranderd. Het persoonlijke is na twee decennia durfkapitalisme vooral handelswaar geworden. Hoog tijd om het heft weer in eigen hand te nemen. De praktische idealen van de kraakbeweging, waarin do-it-yourself, het creatieve experiment, vrijheid en transparantie centraal stonden, zijn een heroverweging waard. Caroline Nevejan levert met haar lezing in de serie Underground over kraken en hacken, bestuur en ontwerp voldoende stof daarvoor.

De politiek analyseren en daar je persoonlijke handelen op afstemmen: dat was de dagelijkse consequentie van het persoonlijke dat politiek werd. Dat geeft al aan dat de groep of beweging voorop stond, en niet zoals we nu gewend zijn het individu, zoals Hans Achterhuis in zijn lezing ook stelde. De emancipatie van bepaalde groepen in de bevolking – vrouwen, homoseksuelen – heeft pas later de weg vrijgemaakt voor het hyperindividualisme dat we nu kennen. In het geval van de krakers ging het concreet natuurlijk om woonruimte, leegstand en het behoud van oude stadspanden. Om de kraakbeweging in stand te houden was het nodig om die als groep voorop te zetten en als persoon zo anoniem mogelijk te blijven. Lees meer »

Elk zichzelf respecterend orkest heeft een dirigent nodig. Zonder dirigent let elke muzikant alleen op zijn of haar eigen melodie, waardoor het muziekstuk als geheel zijn vorm verliest. Er moet iemand zijn die de leiding neemt en alle verschillende partijen samenbrengt tot één, samenspelend orkest. Althans, zo zou je de overheersende visie op de sociale ordening in de maatschappij kunnen zien: iets of iemand zal moeten zorgen dat de samenleving niet uit elkaar valt in allerlei kleine verbanden, zonder richting en met onzekerheid en complexiteit als gevolg. Het kan ook anders, stelt prof. dr. Hans Boutellier, algemeen directeur van het Verwey-Jonker Instituut. ‘Vergelijk de maatschappij met jazz: georganiseerde vrijheid.’

Dat de samenleving op enigerlei wijze ordening nodig heeft, blijkt wel uit de grote complexiteit die veel mensen ervaren. Door ontwikkelingen als internationalisering, informatisering en individualisering vallen de sociale kaders weg die in de vorige eeuw voor ordening zorgden. Door het openen van de grenzen wordt de samenleving steeds diverser. Daarnaast zorgt de individualisering ervoor dat wij ons niet meer identificeren met een sociale groep, zoals dat ten tijde van de verzuiling normaal was. Daarnaast brengt informatietechnologie mensen eenvoudiger met anderen in contact. De samenleving wordt met andere woorden minder duidelijk gevormd door één vast kader. Lees meer »

Afgelopen woensdag was het zo ver. Nederland mocht weer naar de stembus. In Zuid-Amerikaanse landen worden verkiezingen het feest van de democratie genoemd. In Nederland vinden we het maar heel gewoon. Maar in veel landen is democratie helemaal geen feit. Maakt dat wat uit? Of is democratie ook maar een geloof? Dat is een vraag die werd gesteld aan prof. Bovens (Bestuurkunde, UU) en prof. Kummeling (Decaan Recht en voorzitter van de Kiesraad) afgelopen week bij Studium Generale. Internationale verdragen waarin rechten zijn vastgelegd, zoals mensenrechten, arbeidsrechten en milieurechten zijn ook door landen als China, India en Brazilië getekend. Maar recht hebben en recht krijgen is een tweede. Voor het afdwingen van deze rechten is de nationale staat nog steeds verantwoordelijk. Er is geen wereldregering en geen wereldtoezichthouder die toeziet op de naleving van deze rechten. Democratie maakt dus zeker wat uit. Lees meer »

Volgens Mark Bovens (Bestuurskunde, UU) en Henk Kummeling (decaan Recht, UU) is het een zoektocht welke instituties op welk niveau verantwoordelijkheid kunnen nemen voor duurzaamheidsissues. Maar het is geen onmogelijke opgave. Instituties zijn geen gegeven; wij zijn het die ze legitimeren en wij kunnen eraan werken om ze democratischer te maken, ook op wereldschaal. Duurzaamheid vraagt om langetermijnbeleid en moet daarom weggehouden worden van de waan van de dag. Maar ook niet te ver op afstand staan van de politiek, want het blijft een politiek vraagstuk – het betreft namelijk afwegingen over verdeling van welvaart en welzijn.

Misschien is een herwaardering van wat we hebben op zijn plaats. De rechtstaat en de democratie zijn voorwaarden voor een duurzame samenleving. Die zijn in veel landen nog geen feit. De waterschappen worden soms lacherig afgedaan in Nederland, maar het buitenland is er jaloers op. Langzaam zien we opnieuw erkenning voor de nationale staat als niveau waarop collectieveactieproblemen - die zich voordoen bij afwegingen rondom duurzaamheid - opgelost kunnen worden. In heel Europa is er een tendens zoals in Nederland, waar de Eerste Kamer een grotere rol gaat spelen bij langetermijnafwegingen. Op het niveau van de nationale staat zijn de checks en balances, de macht en tegenmacht het sterkst verankerd. En dat is van belang, omdat duurzaamheid zoals gedefinieerd door Bruntland, als het bereiken van kwaliteit van leven voor huidige en toekomstige generaties, alleen tot stand komt als alle belanghebbenden vertegenwoordigd zijn en als degenen aan wie we deze issues toevertrouwen verantwoording afleggen. Zo kan balans ontstaan tussen people, planet en profit, zonder dat een ervan ten koste gaat van de ander.

Maar, zo stellen de sprekers, instituties veranderen langzaam en pas door druk van buiten. Wij zullen onze stem moeten laten horen: dat kan in ieder geval alvast volgende week bij de Statenverkiezingen. Als ik de sprekers goed begrijp staan ze op het standpunt dat we de instituties en de inspraak moeten benutten die we hebben terwijl we blijven werken aan een duurzamere samenleving op alle andere niveaus. Lees meer »