Wetenschap in Hollywood: over de zin en onzin van wetenschap in films.

De filmposter spreekt boekdelen:de skyline van New York bedolven onder een dik pak sneeuw dat bijna tot de toppen van de wolkenkrabbers reikt. Een knap staaltje beeldtaal. Vervolgens lees je dat de film van de makers van Independence Day is. Een beetje filmkenner weet dan dat je dan veel spektakel en weinig geloofwaardigheid kunt verwachten.

Paleoklimatologie
The Day After Tomorrow (2004) is een rampenfilm die de catastrofale gevolgen van de opwarming van de aarde weergeeft.Hoofdpersoon is weerdeskundige Jack Hall. Hij is paleoklimatoloog en dat wil zeggen dat je het klimaat bestudeert aan de hand van gegevens uit het verre verleden, met bijvoorbeeld bodemmonsters of fossielen. Nadat hij tijdens een expeditie op Antarctica de gevolgen van de opwarming van de aarde aan den lijve heeft ondervonden (hij valt bijna van een afbrokkelende ijskap) probeert hij de wereld bewust te maken van klimaatverandering, maar tevergeefs. Totdat de hele wereld wordt getroffen door vernietigend weer: sneeuwstormen in New Delhi, een hagelstorm in Tokyo en tornado’s in Los Angeles. Lees meer »

Lees hier het Storify-verslag van TEDxUtrechtUniversity (klik op het plaatje):
Lees meer »

Wetenschap in Hollywood: over de zin en onzin van wetenschap in films.

‘Open the pod bay doors, Hal.’ Dit zinnetje staat op de lijst van bekendste filmquotes van het Amerikaans filminstituut. Het is een opdracht van de hoofdpersoon Dave Bowman, astronaut, in de film 2001: A Space Odyssey (1968) aan het andere centrale karakter, HAL 9000. Deze boordcomputer van het ruimteschip beschikt over kunstmatige intelligentie met typisch menselijke karakteristieken zoals spraak, gezichtsherkenning, maar kan ook kunst waarderen en schaak spelen. Na een angstvallige stilte geeft HAL met kalme stem antwoord:

‘I'm sorry, Dave. I'm afraid I can't do that.’
Dave Bowman: ‘What's the problem?
HAL: ‘I think you know what the problem is just as well as I do.’ Lees meer »

Wetenschap in Hollywood: over de zin en onzin van wetenschap in films.

Met stip op één in de lijst van favoriete onderwerpen voor sciencefictionfilms staat buitenaards leven. Over het algemeen kun je stellen dat Hollywood weinig vindingrijk is in het weergegeven van aliens of marsmannetjes. Grote hoofden, zwarte ogen, huidskleur groen of grijs. Verder is hun voorkomen opvallend menselijk met twee armen met handen en vingers, en twee benen. Dit zou betekenen dat deze wezens een bijna identiek evolutionair proces zouden doormaken als wij aardbewoners. Zeer onwaarschijnlijk, gezien de ongelooflijke grootte van de kosmos met zijn oneindige mogelijkheden. Toppunt is de film Signs (1999) waarin aliens hun komst kenbaar maken met behulp van graancirkels en uiteindelijk af te weren zijn met water. Niet slim van die aliens om een planeet te veroveren die voor 75% uit water bestaat en de mens als voedsel te willen gebruiken, terwijl je allergisch bent voor het hoofdbestanddeel… Lees meer »

In de jaren ’70 leefde mijn moeder (zie links op de foto, klik voor groter) temidden van een bloeiende krakersscène in Nijmegen. Ze was 22, ongeveer net zo oud als ik nu ben, maar woonde al jaren als kraker in een gemeenschap. Deze manier van vrij samen leven zonder eigen bezit en zonder hiërarchie (een ‘shared economy’), lijkt voor mijn generatie die opgegroeid is in een wereld van ‘hyperindividualisme’ en kapitalisme iets nostalgisch en vooral iets onbekends uit het verleden. Deze nostalgische gevoelens bracht ook Caroline Nevejan tot uiting in haar lezing voor het programma Underground, toen zij stelde ‘zich nooit meer zo rijk te hebben gevoeld als toen’. In een hechte groep van krakers leefde zij hun politieke idealen na in het Amsterdam van de jaren ’70.

Volgens Nevejan was en is kraken en protesteren nodig omdat ‘het persoonlijke politiek is’. Het pragmatisch naleven in groepsverband van persoonlijke idealen kan uiteindelijk de politiek op grote schaal beïnvloeden. Maar hoe zit dat in deze tijd? Twintigers van nu zijn ook niet tevreden met de wereld om zich heen. Wat is het dat ons tegenhoudt om echt te protesteren? Waarom leven wij nu niet meer niet op in zo’n shared economy’, zoals mijn moeder en Caroline Nevejan dat deden? Lees meer »

Oud-student-assistenten en stagiaires van Studium Generale verspreiden zich over de wereld. We vragen hen om te schrijven over wetenschap en wat ze hebben aan SG op de plek waar ze nu werken of studeren. Hoe vergaat het ze? Wat zijn ze nu aan het doen? Hoe kijken ze terug op de periode bij SG en hoe zetten ze kennis nu in? Dit onder het mom van 'oud-SG'ers slaan nieuwe wegen in'.

Nummer 4 in de serie is Mila Bouwense, student-assistent van 2006 t/m 2008. Inmiddels is Mila alweer ruim drie jaar werkzaam als organisatie- en innovatieadvsieur bij Alares.

De eerste lezing waar ik als student-assistent een bijdrage aan mocht leveren was die van Joost Zwagerman in de serie  ‘De schrijver als lezer’. Hij vertelde daarin over zijn held, de Amerikaanse auteur Philip Roth. Niet Zwagerman stond centraal, maar de man die hém inspireert. Later ontdekte ik dat het kenmerkend is voor Studium Gerenale om ook het verhaal achter het verhaal te vertellen. Met mijn achtergrond in de psychologie vind ik dat boeiend. Wat beweegt een schrijver, een wetenschapper, een mens? Vrijwel alle sprekers die je treft bij Studium Generale hebben een ongelooflijke passie voor hun vak. Of het nu gaat over gezondheid, mensenrechten, duurzaamheid of wiskunde, het lukte altijd om een aantal wetenschappers bereid te vinden om vol enthousiasme een zaal geïnteresseerden meer te vertellen over (de maatschappelijke relevantie van) hun vakgebied. Lees meer »

Als universiteiten studenten stimuleren zich te ontplooien, moeten ze dat doen om betere universiteiten te worden. Deze column verscheen eerder op DUB.

Als de Engelse filosoof Roger Scruton had rondgelopen op de onderwijsparade vorige week had hij zijn oren vast niet geloofd. De student die centraal staat? Honoursprogramma's die de beste studenten zelf in mogen vullen? Daar gaat het toch niet om? Het gaat om the body of knowledge, onze beschaving die doorgegeven moet worden door deze te installeren in de beste hersenen. De mens is slechts een drager van kennis, die wordt doorgegeven van de ene op de andere generatie. De mens is sterfelijk, kennis is voor de eeuwigheid. Lees meer »

Oud-student-assistenten en stagiaires van Studium Generale verspreiden zich over de wereld. We vragen hen om te schrijven over wetenschap en wat ze hebben aan SG op de plek waar ze nu werken of studeren. Hoe vergaat het ze? Wat zijn ze nu aan het doen? Hoe kijken ze terug op de periode bij SG en hoe zetten ze kennis nu in? Dit onder het mom van 'oud-SG'ers slaan nieuwe wegen in'.

Nummer 3 in de serie is Leon van der Grient, hij is bij SG vertrokken in september 2011 en studeert nu in Bristol, Verenigd Koninkrijk.

Afgelopen september vertrok ik naar Bristol om wetenschapsfilosofie en -geschiedenis te gaan studeren. Daarvoor liet ik niet alleen familie, vrienden en een mooie stad achter, maar ook mijn baan als student-assistent bij Studium Generale. Hoewel ik alle lezingen nog steeds online kan bekijken, mis ik de sfeer die er tijdens zo’n avond in de zaal hangt. Ik ben dan ook meteen op zoek gegaan naar de 'SG' van de Universiteit van Bristol. Toegegeven, de universiteit biedt diverse lezingen aan voor studenten en andere geïnteresseerden: de BOB (Best Of Bristol) lezingen bijvoorbeeld, waarbij elke week een andere topdocent een verhaal houdt over zijn of haar vakgebied. En zo zijn er nog enkele anderen organen binnen de universiteit die zorgen voor een wisselend aanbod aan lezingen, symposia en debatten. Lees meer »

Deze column verscheen vrijdag 2 maart op DUB.

Stakende schoonmakers deze week, stakende onderwijzers volgende week, een kernbom in de maak in Iran, een no-nonsense kabinet met een wetenschapsagenda die niets maatschappelijks beoogt, een premier die niet naar Rio gaat (omdat duurzaamheid niet iets is van nationale politiek): het is waarlijk alsof de jaren tachtig zijn wedergekeerd. Vandaag opent in het Centraal Museum ook nog eens de tentoonstelling ‘God Save the Queen’ over de periode waarin de overheid het ook niet meer voor je wilde doen en jongeren zelf creatief werden: kraken, kunst of eigen bedrijfjes. 'Do-it-yourself' was de slogan.

In deze tentoonstelling, en ook al de laatste maanden in de kranten, tijdschriften en deze week de hele VPRO-gids, aandacht voor de lifestyle, vormgeving, kunst en muziek uit die periode. In de etalage van de Bijenkorf schitteren rood, hard roze, KLM-blauw en veel fel groen je tegemoet. Nu zijn het jurkjes van 200 euro en geen beenwarmers, trainingspakken of Bowie-leggings, maar de inspiratiebron is overduidelijk. De eighties, om precies te zijn de late jaren zeventig en begin jaren tachtig, zijn overal terug. Lees meer »

Oud-student-assistenten en stagiaires van Studium Generale verspreiden zich over de wereld. We vragen hen om te schrijven over wetenschap en wat ze hebben aan SG op de plek waar ze nu werken/studeren. Hoe vergaat het ze? Wat zijn ze nu aan het doen? Hoe kijken ze terug op de periode bij SG en hoe zetten ze kennis nu in? Dit onder het mom van 'oud-SG'ers slaan nieuwe wegen in'.

Nummer 2 in de serie is Karin ter Horst, zij is bij SG vertrokken in december 2011 en studeert nu in Madison, USA.

In mijn periode als student-assistent bij Studium Generale (september 2010 tot en met december 2011) ben ik er gewend aan geraakt verder te kijken dan mijn eigen vakgebied. Zo ontdekte ik tijdens de lezingenreeks De taal van muziek van drs. Leo Samama over muziekwetenschap overeenkomsten in theorieën en denkpatronen tussen verschillende disciplines. Waar het bij mijn eigen studie Bestuurs- en Organisatiewetenschap over de structurering van de samenleving gaat, praatte Samama over de ordening van noten, akkoorden en retorische affecten in een muziekcompositie. Eerder had ik niet gedacht dat deze lezingen me zo zouden intrigeren. Lees meer »

Op 21 december om 21.12 uur precies zal volgens de Mayakalender de wereld in zijn huidige vorm vergaan. De een kijkt er naar uit, de ander ligt er nu al wakker van. Of je vindt het grote onzin. Recent kwam men tot de ontdekking de tijd ook pas afgelopen kan zijn in het jaar 2208 of 2220. Onzekerheid alom. Maar voor het geval dat het einde nabij is willen we er toch nog wel iets van maken. Een aanleiding om een goed boek te lezen is altijd welkom.

Wij vroegen een aantal wetenschappers wat volgens hen de drie boeken zijn die we allen gelezen moeten hebben voor de avond van 21-12-2012. Welke titels mag je niet missen voor het einde van de wereld?

De top 3 van dr. Beatrice de Graaf:
"Alle tijden en werelden overziende, hebben we de volgende drie werken nodig. Om ons voor te bereiden op 1) een nieuw begin: dan hebben we Herodotus nodig om de menselijke cultuur weer in kaart te brengen. Op 2) het einde der Tijden: dan is de Bijbel fijn. Of 3) voor een doorstart elders: dan is de Hitchhikers guide to the Galaxy erg handig. Vooral vanwege het advies op de voorflap: 'No panic'."

1. Herodotus, De Historiën
2. De Bijbel, Nieuwe Bijbelvertaling/Naardense vertaling
3. Douglas Adams, The Hitchhiker's Guide to the Galaxy

Oud-student-assistenten en stagiaires van Studium Generale verspreiden zich over de wereld. We vragen hen om te schrijven over wetenschap en wat ze hebben aan SG op de plek waar ze nu werken/studeren. Hoe vergaat het ze? Wat zijn ze nu aan het doen? Hoe kijken ze terug op de periode bij SG en hoe zetten ze kennis nu in? Dit onder het mom van 'oud-SG'ers slaan nieuwe wegen in'.

Nummer 1 in de serie is Jiska Gietema, inmiddels meer dan een jaar weg bij SG en nu werkzaam als onderzoeksmedewerker bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken bij het onderdeel Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie.

Van toen naar nu
De meeting over het effect van self-help groups op het geluk van vrouwen in India is net afgelopen. Het idee achter het programma van deze groepen was dat vrouwen meer zelfstandigheid zouden krijgen en daarmee gelukkiger zouden worden. Die veronderstelling blijkt niet juist: vrouwen hebben juist meer last gekregen van anderen in hun dorp, omdat vrouwelijke autonomie en zelfstandigheid (die wordt gestimuleerd in die groepen) om beslissingen te nemen niet wordt gewaardeerd door hun dorpsgenoten. Ik bedenk me welke problemen in het onderzoek naar voren kwamen. Welke vrouwen hebben deelgenomen aan het onderzoek? Hoe meet je eigenlijk geluk? En welke normen spelen daarbij een rol? Waren er nog andere factoren die misschien belangrijker waren, maar die over het hoofd gezien zijn? En hoe zat het eigenlijk met de schoonmoeder in de Indiaase context? Wat betekent dit voor het vervolg van het programma? Lees meer »

Friso Wiersum verbleef enige tijd als resident in Detroit (zie ook hier). Op 25 februari vindt bij Expodium de presentatie plaats. Studium Generale vroeg hem alvast naar zijn ervaringen. Bekijk ook de fotoserie van Detroit op Flickr. En lees ook de updates op het New Strategies blog!

Nu ik een maandje terug ben uit Detroit en het ‘gewone’ leven weer zijn dagelijkse plichten en dito pleziertjes met zich meebrengt lijken de tien weken in Detroit soms ver weg. Immers, de situatie van die bijna failliete stad met haar gewonde uiterlijk en very much do it yourself-instelling lijkt in vrijwel niets op onze stad van polderen en groeiscenario’s. Waar in Detroit woningen voor achteloze bedragen van 500 dollar op veilingen worden aangeboden, hoor ik mijn huiszoekende vrienden hier klagen over hoe er niets te vinden is. Waar je in Detroit eenzaam over vierbaanswegen kon rijden, je afvragend waar de andere mensen toch allemaal zijn, daar sta je in Utrecht op de fiets ook al in de file. Waar in Detroit het besef dat de liberalisering van de economie veel gemeenschappen kapot heeft gemaakt, is gaan behoren tot de kernwaarden van de mogelijke renaissance van de stad, is dat in Utrecht nog een mening. Lees meer »

Voorwoord Melanie Peters, programmaboekje Studium Generale, voorjaar 2012

Ook dit voorjaar veel fundamentele, menselijke en maatschappelijke vragen bij Studium Generale. Dat heeft te maken met de verwarrende tijden waarin we leven. Het lijkt soms of we gevangen zitten in de geschiedenis en zelf niet veel te bepalen hebben. De economische crisis komt over ons heen, het klimaatdebat wil niet vlotten en elke keer voor biologische groente kiezen, een eenvoudig persoonlijk voornemen, is ook makkelijker gezegd dan gedaan. Kiezen we wel bewust? Lopen we niet gewoon met de meute mee? Niet voor niets krijgt de discussie of de vrije wil bestaat zoveel aandacht. Het klopt met het tijdsgevoel.

Nieuwe wetenschappelijke inzichten en oude denkers laten ons zien dat kuddegedrag niet alleen problematisch is, integendeel. Veel gedrag hebben we gemeen met dieren, maar daarmee is het niet onintelligent. Van nature heeft de mens het vermogen om conflicten op te lossen, ambitie goed te gebruiken en samen te leven, wat in Nederland nog steeds goed gaat. Kunnen we dit natuurlijke gedrag beter benutten? Het feit dat we een zwerm zijn geeft hoop voor onze mogelijkheden om collectieve doelen te stellen die het individuele nut overstijgen.

En de vrije wil dan? Misschien moeten we ons niet langer afvragen of we 1% vrije wil hebben of 5%, maar wat we er mee doen? Want verantwoordelijk blijven we ook. Al is het weinig, is dat niet juist wat het leven interessant maakt? De kunst van het leven? Makkelijker zal de wetenschap het ons niet maken, maar door vanuit verschillende vakgebieden onderzoekende vragen te stellen, lukt het om net wat anders tegen zaken aan te kijken. Praat en denk mee dit voorjaar, want een kritische zwerm vormen is onze ambitie! Als het aan Studium Generale ligt, gonst het: I am a crowd, therefore I am. Om te beginnen in Utrecht.

Dr. ir. Melanie Peters
Directeur Studium Generale