Heel wat Nederlanders zullen morgen zelf de schaatsen oppakken en een toertocht op een van de vele plassen gaan schaatsen die Nederland rijk is. Want naar de Elfstedentocht kijken zit er opnieuw niet in. Dit maakte voorzitter Wieling van de Vereniging de Friesche Elfsteden woensdagavond bekend. Naarmate het kwik daalde, steeg de opwinding over een mogelijke Elfstedentocht. Helaas bleek het ijs toch te dun om een tocht te organiseren. De live-bekendmaking van dit nieuws bij De Wereld Draait Door uitzending van 8 februari maakte duidelijk welke reacties dit te weeg bracht. Bij de drie bekende schaatsers aan tafel stond het huilen hen nader dan het lachen. Televisieprogramma’s, kranten en andere media brengen het nieuws in grote getale naar buiten. Het is een moment van nationale teleurstelling, aangezien we ons hebben laten meeslepen door de schaatsgekte.

In het voorjaar van 2010 organiseerde Studium Generale een lezingenreeks over de Sportzomer, waar duidelijk werd hoe belangrijk sport is in onze samenleving. In zomer 2010 treurden we nog massaal om het verlies van Nederland bij het WK Voetbal. Nu stond de hele maand januari in het teken van de Elfstedentocht. Bij de eerste graadjes onder nul wordt uitgebreid gespeculeerd over een mogelijke schaatstocht. Sport is bijna religie, zo blijkt. Het leidt tot verbroedering en saamhorigheid, ongeacht het resultaat. Sport heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Kritiek en narigheid werden even in de ijskast gezet toen de Elfsteden-mania woedde. Alleen de sceptici onder ons haalden hun schouders op en bekeken kritisch de drukte. Met de beslissing van Wieling is de rust nu wedergekeerd. De komende tijd is het desondanks mogelijk om te schaatsen: weliswaar niet bij de legendarische tocht, maar er zijn veel bevroren slootjes en meertjes waarop menigeen zijn schaatskunsten kan oefenen. Wat betreft de Elfstedentocht geldt maar een antwoord: het kan vriezen en het kan dooien. We kunnen weer duimen draaien voor volgend jaar!

Klik hier om de lezingen van Sportzomer nog eens terug te kijken over de verbroedering door sport, sport als religie, sport en techniek (over o.a. de klapschaats!) en de grenzen aan ons lichaam.

Er zijn dieren die we aaien, en er zijn dieren die we eten. Zelf slachten? Ho maar, dan liever een broodje gezond. In het kader van het symposium 'Een dier om op te vreten’ ging DUB in gesprek met studenten over hun omgang met dieren.

Meer weten? Aanstaande donderdag organiseren het Descartes Centre, Studium Generale en Studievereniging Hygieia in de Geertekerk het symposium 'Een dier om op te vreten'. Onder andere Peter Koolmees (bijzonder hoogleraar Diergeneeskunde in Historische en Maatschappelijke Context, UU), Franck Meijboom (Ethiek Instituut, UU), Bert Theunissen (hoogleraar Geschiedenis van de Natuurwetenschappen, UU) en Berry Spruijt (hoogleraar ethologie en dierenwelzijn, UU) spreken op het congres. Kom ook!

Zondag 25 september 2011 lanceerden prof. Herman Wijffels en Arnoud Boot het Sustainable Finance Lab in het programma Buitenhof (bekijk hier de opname). In dit Lab komen een tiental wetenschappers uit verschillende wetenschappelijke disciplines samen. Doel is het ontwikkelen van ideeën om te komen tot een daadwerkelijke verduurzaming van de financiële sector: een stabiele en robuuste financiële sector die bijdraagt aan een economie die de mens dient zonder daarbij zijn leefmilieu uit te putten. Hiervoor zijn meer fundamentele veranderingen nodig dan wat nu op de maatschappelijke agenda staat.

Het Utrecht Sustainability Institute (USI) en de Triodos Bank organiseren een serie bijeenkomsten over de toekomst van de financiële sector vanaf aanstaande maandag. De eerste avond voor het Sustainable Finance Lab zal starten met een volle zaal. Er kunnen helaas geen aanmeldingen meer bij. Maar je kunt wel live vanuit huis mee kijken via de volgende links:

Maandag 3 oktober
Naar een dienstbare financiële sector
Prof.dr. Herman Wijffels, Prof.dr. Arnoud Boot en Peter Blom
Opname

Maandag 10 oktober
De financiële professionals: hoeder van de klant?
Prof.dr. Irene van Staveren en Prof.dr. Esther-Mirjam Sent
Opname

Maandag 31 oktober
Banken: private hoeders van het publiek belang
Prof.dr. Hans Schenk en Prof.dr. Harald Benink
Opname

Maandag 7 november
Geld en Schuld
Prof.dr. Arjo Klamer en Prof.dr. Ewald Engelen
Opname

Donderdag 24 november
Lessen en vragen voor de toekomst
Prof.dr. Herman Wijffels en Prof.ir. Klaas van Egmond
Opname

Meer informatie over het programma en het Sustainable Finance Lab kunt u vinden in bijgaand bestand en op de website www.sustainablefinancelab.nl.

De Verenigde Naties hebben 21 september uitgeroepen tot de International Day of Peace. Lidstaten worden opgeroepen een wereldwijd staakt-het-vuren en een etmaal van geweldloosheid in acht te nemen. Organisaties en individuen worden gevraagd op een passende wijze vrede te gedenken. De dag is een moment om de vrede die we hier hebben te vieren, maar ook om stil te staan bij plaatsen op de wereld waar géén vrede is. Natuurlijk viert Utrecht International Day of Peace.

Eén dag geen oorlog
De bakker verkoopt een peace of cake en bij je kapper krijg je een hair peace aangemeten: Vrede van Utrecht vraagt de middenstand mee om stil te staan bij de International Day of Peace. Zo bestel je op 21 september geen frietje oorlog, maar een frietje feest! Fiets 's ochtends naar de kickoff van MasterPeace, debatteer mee, knoop een gesprek aan met je buurman tijdens de Wereldmaaltijd, duik de caravan in op Stadhuisplein of volbreng een missie tijdens een GPS-route door de binnenstad. 's Avonds gaan alle voetjes van de vloer tijdens de Nacht van de Vrede in Tivoli met o.a. Jungle by Night en Kraak & Smaak.

De lezing van prof. Micha de Winter (in de serie Boos) is ook onderdeel van het International Day of Peace programma. Waarin De Winter zal pleiten, bij het omgaan met agressie en boosheid bij jongeren, voor een positieve benadering vanuit de pedagogiek, in plaats van repressie en straffen. Pedagogische inzichten kunnen dit gedrag misschien wel ombuigen. Het is normaal en gezond dat jongeren zich willen afzetten als zij hun eigen identiteit proberen vorm te geven. Dit moeten we in goede banen leiden en ondersteunen - vanuit huis, school en in de maatschappij - zonder meteen te (ver)oordelen. De opgewonden standjes van nu zijn misschien wel de kritische burgers van de toekomst.

Vier de vrede mee! Kijk hier voor het gehele programma.

Debatteer mee over het hogeronderwijsbeleid in het Uithofdebat op Prinsjesdag! Kijk hier voor meer informatie.

De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum weet volgens directeur Studium Generale Melanie Peters wat mooi en belangrijk is in de academische wereld. Dat kunnen we van de staatssecretaris niet zeggen.

Deze week is Martha Nussbaum in het land, een Amerikaanse hoogleraar en denker over menselijke waarden en over academisch onderwijs. Haar denken past in de lange traditie van Liberal Arts and Science Colleges. Nussbaum brengt de waarde van een brede academische opleiding, van kritische reflectie en het opleiden van studenten tot actief burgerschap, mooi onder woorden, in een taal die ook voor onze tijd relevant is. Lees bijvoorbeeld de Volkskrantrecensie over haar laatste boek. Ze gaat uit van wat er in jonge mensen ontwikkeld moet worden en hoe de kennis die door de eeuwen heen is opgebouwd hen kan vormen. Een inspiratiebron voor het onderwijs en ook voor Studium Generale.

Ook onze staatssecretaris van onderwijs, Halbe Zijlstra, pleit voor breed opleiden en een maatschappelijke gerichtheid in het onderwijs. Maar na lezing van zijn brief aan de kamer bleef ik achter met een leeg gevoel. Kwaliteit van onderwijs en onderzoek met maatschappelijke waarde, natuurlijk is iedereen voor. Het is ook niet dat de minister zijn woorden niet weet te kiezen. De langstudeerderskorting is een vondst. Een langstudeerder wil je niet zijn. Maar hoe lang studeren is te lang? Dat hangt af van waartoe je wil opleiden en daar gaat de nota niet op in.

Selectie aan de poort is ook zo'n afleidingsmanoeuvre. Selectie klinkt als ‘de beste studenten de meeste kansen geven’, maar eindexamencijfers zijn slechte voorspellers. Als je studierendement wil, zou je eigenlijk moeten selecteren op het opleidingsniveau van de ouders. Dat deden ze tot mijn schrik met de bachelors geneeskunde in het Londense ziekenhuis waar ik promoveerde. En met succes, want inderdaad geeft het zelfvertrouwen als je ouders al arts zijn. Maar willen we dat, kastevorming naar professie?

Het inkorten van de studieduur en selectie aan de poort staan volgens mij niet garant voor kwaliteit in het onderwijs of voor valorisatie. Daarvoor is een cultuur nodig en die bereik je niet met ‘macrosturing’ en een paar kreten. Waarom het kabinet in detail ingaat op waardediscussies als winkelsluitingstijden en hoofddoekjes en niet op wat we verwachten van het onderwijs van de meest getalenteerde jonge mensen in een kenniseconomie, begrijp ik niet.

Pas op Prinsjesdag zullen we weten hoe het inkomen van studenten en de hoger onderwijsinstellingen er in de toekomst uit ziet. Vast staat dat we met Halbe nog geen visie hebben en denkers als Martha nodig hebben om te benoemen wat mooi en belangrijk is aan de academische wereld. Volgende week spreekt Ineke Sluiter bij de opening van het academisch jaar van Geesteswetenschappen, zij is zo iemand. Ze roerde zich als classica in het migratiedebat en zet zich in om de waarde van alfawetenschappen naar voren te brengen. Bij Studium Generale hield ze twee jaar geleden een lezing met als titel: De academicus in het maatschappelijk debat. Ik kijk uit naar haar bijdrage van aankomende dinsdag.

Dit artikel verscheen eerder op DUB.

Taal is niet neutraal. Op het jaarlijkse Vredesdagensymposium komen de positieve en negatieve kracht van taal aan bod. Moet iedereen les krijgen in retorica? Of moet de politiek bijscholing in Facebook en Twitter krijgen? En hoe reëel is het verband tussen woord en daad?

Woorden worden welbewust ingezet om te beledigen en bevolkingsgroepen opzij te schuiven. Aan de andere kant heeft Obama met zijn beeldende toespraken en zijn ‘Yes, we can’ de wereld hoop gegeven. Wetenschap en reflectie zijn nodig om je bewust te worden van de kracht van taal.

Op dinsdag 4 oktober, van 16.30 tot 18.30 uur en van 20.00 tot 21.30 uur, is het symposium Vredesdagen - Krachtige taal, georganiseerd in samenwerking met Studentenvereniging voor Internationale Betrekkingen (SIB) en ontwikkelingsorganisatie Oikos.

Dit voorjaar kon je de serie Utrecht science volgen, waarin directeuren van Utrechtse kennisinstituten spraken over de maatschappelijke praktijk van wetenschappelijk onderzoek. Alle lezingen zijn opgenomen en terug te zien. Links, ook naar nieuwsblogberichten, vind je hier.

De laatste vraag die studium generale stelde aan apenkenner Frans de Waal toen hij optrad op festival deBeschaving was wat hij dacht van het apengedrag van mensen op festivals. De Waal keek de zaal in en probeerde zijn verwondering over wat hij die ochtend al had gezien, als niet ervaren festivalganger, onder woorden te brengen. Het publiek in wetenschapstent "deBestuiving" verwachtte een antwoord in de trant van seks en drugs en rock and roll. Het als een kolonie dieren over elkaar heen hangen, de hele dag door eten en drinken deed wellicht aan bonobo's of chimpansees deed denken. Maar de Waal kwam met een heel ander antwoord. Hij verbaasde zich over hoe makkelijk grote groepen mensen bij elkaar gebracht kunnen worden zonder problemen. Apen die elkaar niet kennen kun je nooit bij elkaar zetten. Apen, zo had hij net betoogd, vertonen allerlei vormen van moreel te noemen gedrag, maar alleen tegenover de eigen groep.

Waar we het antwoord zochten op de vraag naar de bouwstenen van de mensenlijke moraal, kregen we spontaan een nieuw inzicht. De vraag moet niet luiden of de mens goed of slecht is, maar hoe het kan dat hij tegen niet verwanten en niet-groepsgenoten zo verdraagzaam is? De Waal beweert overigens niet dat apen morele wezens zijn. Hij laat alleen zien dat de bouwstenen van sociaal gedrag en altruistisch gedrag, gedragingen zijn die van heel diep in onze hersenenstructuren worden aangestuurd en met emotie gepaard gaan. Helpend gedrag is bijvoorbeeld spontaan en niet een aangeleerd laagje vernis dat er bij het minste geringste af gekrabd wordt.

Maar hoe doen we dat dan, die verdraagzaamheid en empathie tonen ook voor mensen heel ver weg? Mensen die we we misschien zien op TV na een overstroming maar nooit in ons leven zullen ontmoeten? Voor een deel kunnen we het gewoon niet laten om met iedereen mee te leven. We mogen aannemen dat we onze intelligentie en ons vermogen te reflecteren op goed en kwaad hebben ontwikkeld, omdat die behulpzaam zijn in de overleving van onze eigen kinderen, familieleden en groepsgenoten. Het lijkt er op dat we deze vermogens niet uit kunnen zetten als het om anderen gaat buiten onze groep of ver weg. Dit in tegenstelling tot mieren of apen die meteen ruiken als het niet-eigen dieren betreft en van slag raken of liever gezegd slaags raken.

Een aangeboren eigenschap dus, empathie met mensen ver weg en een eigenschap die we in tegenstelling tot dieren niet uit kunnen zetten. We huilen met de huilende kinderen op Haiti. Maar we weten ook dat wij er heel wat voor moeten doen om een samenleving op te bouwen. Van de steden aan de Indus en de Ganges die al honderdduizenden inwoners telden, tot de miljoenensteden van nu. Samenleven kan alleen als we voldoende maatregelen nemen voor gezondheid en hygiene. In een mierenhoop liggen het kerkhof en de afvalhoop zo ver mogelijk van elkaar en van de kraamkamers. Wij mensen vonden het riool uit, maar hebben de EHEC-bacterie nog niet onder controle. Er zat toch poep aan de alfalfa in Duitsland. Wij mensen hebben ingewikkelde mechanismen ontwikkeld om om te gaan met schaarse grondstoffen en het behoud daarvan. Van ingewikkelde taboes op overbegrazing van gemeenschappelijke grond in heel veel culturen, tot de CO2-emissiehandel die in wetten en verdragen is vastgelegd. Maar ook hier hebben we nog heel wat uitdagingen, want de instituten van de 20ste eeuw kunnen de schaarste niet oplossen. Wat we hebben is al vele malen ingewikkelder dan de beer die als er te weinig eten is in winterslaap gaat of de lemmingen die zich in zee storten als ze met te velen zijn. Om met grote groepen samen te leven en tot verdeling te komen ontstond in India het kastensysteem (al zijn wij het daar niet meer eens) en in Griekenland de democratie. Overal ter wereld vind je vormen van cultuur en beschaving. Verhalen waarin het ging over goed en fout en verdraagzaamheid en verder kijken dan jouw belang hieren nu. Of dieren dat hebben en in welke mate, dat blijft een grote vraag, maar kennis van neurologie en dierengedrag lijken er op te wijzen dat de mens daarin uniek is. Al hebben apen cultuur, ze kunnen dus niet met vreemden samenzijn, laat staan samenleven, zoals de Waal al stelde.

Onze grote vraag is dus, hoe cultuur en beschaving ontstaan. En hoe verdraagzaamheid ontstaat, de basis voor het samenleven van vreemde groepen. Het lijkt me dat hiermee voor de Universiteit Utrecht een verbindende vraag opduikt voor de grote vragen op gebied van levenswetenchappen, duurzaamheid en hoe wij als mensen ons binden en beschaving overdragen. Allemaal bouwstenen van ons vermogen samen te leven. De grote vraag voor de komende jaren is dus, wat maakt ons een festival-aap? Natuurlijk moeten we dan volgend jaar weer een festival deBeschaving organiseren met een briljante spreker als Frans de Waal!

Dit artikel verscheen eerder op DUB.

De vraag naar de werking van onze psyche wordt wel de laatste echte uitdaging van de wetenschap genoemd. Verstraten gaf een toegankelijk overzicht van onze psychologische wereld, met aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen. De film is een samenvatting van zijn lezingen met tips voor studenten bij het leren van tentamens.

“Commons are on the rise” was the statement made in the introduction of the symposium Our Common Future – The Future of the Commons, that took place on the 16th of May. During the day the statement was illustrated by an internationally diverse group of speakers. Commons are present in different areas all over the world: in the flood lands of the Amazon river in Brazil, in urban parks, but also the availability of genetic information is a type of common. How can we define ‘commons’ and what purpose do they serve?

The term commons refers to forms of collective governance of resources. Although some resources, like forests, pastures or other natural resources, are more apt for such forms of organizing, the defining character is the way in which they are governed. In the case of the commons, individuals come together to solve problems, for instance in dealing with scarce resources. They do this by bottom-up self-governance of these resources, thereby making the collective responsible. In history, guilds can be seen as a good example, as well as the way certain forests and pastures were governed by communities of users. Lees meer »

Wat moet je zeggen bij een herdenkingslezing? Je moet verhalen vertellen. Verhalen over hoe de oorlog verdween. Rob Riemen vertelde over hoe de oorlog verdween, door welk type mensen de oorlog verdween en hoe mensen kunnen voorkomen dat anderen gedehumaniseerd worden. Hiervoor is de juiste geest nodig. De geest van het verzet. Riemen zette uiteen wat de geest van het verzet volgens hem karakteriseert. Hij deed dit aan de hand van drie archetypen verzetshelden. ‘Al wat voortreffelijk is, is even moeilijk als zeldzaam’, citeerde hij Spinoza. De geest van het verzet vergt moed. Moed om voor menselijke waarden te vechten, ook al ben je de enige. En vooral als je de enige bent.

Lees meer »

Wat moet je zeggen bij een herdenkinglezing? Je moet verhalen vertellen. Verhalen over hoe de oorlog verdween. Gisteravond verzorgde Rob Riemen, essayist en filosoof, de 4 mei herdenkingslezing. Hij vertelde over hoe de oorlog verdween, door welk type mensen de oorlog verdween en hoe mensen kunnen voorkomen dat anderen gedehumaniseerd worden. Hiervoor is de juiste geest nodig. De geest van het verzet. Riemen zette uiteen wat de geest van het verzet volgens hem karakteriseert. ‘Al wat voortreffelijk is, is even moeilijk als zeldzaam’, citeerde hij Spinoza. De geest van het verzet vergt moed. Moed om voor menselijke waarden te vechten, ook al ben je de enige. Vooral als je de enige bent.

Lees meer »

Melanie Peters juicht het toe dat Thomas von der Dunk zich durft uit te spreken over politiek. Waarom wil niemand zich aan dit onderwerp wagen?

De Arondeuslezing van Thomas von der Dunk voor de provincie Noord-Holland werd verboden. Als directeur Studium Generale moest ik dit natuurlijk volgen in de pers. Er zijn heel veel redenen om lezingen niet te houden, maar dan moeten ze wel erg zwaar wegen. Een wetenschapper het woord ontnemen, is dom en verwerpelijk. Wetenschappers hebben niet meer of minder gelijk dan elke ander burger. Ze hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid om te waarschuwen door hun bevoorrechte kennispositie. Ze vertegenwoordigen geen electoraat, geen bedrijf of een ander doel en hoeven daarom niet als anderen voorzichtig te zijn met hun mening. Hun functie is het juist om autonoom te denken. Inhoudelijke verantwoording leggen ze af aan vakgenoten. Daarbij horen ze net als ieder ander het fatsoen te respecteren, maar wat dat betreft gedraagt Von der Dunk zich keurig.

Op de website van De Volkskrant is de hele lezing te lezen. Een degelijk verhaal. Duidelijk is Von der Dunk het niet eens met de PVV, maar dat beslaat een klein deel van zijn betoog. Zijn taal is iets gekleurd af en toe, maar de strekking van wat hij te melden heeft, is veel breder. Hij is bang voor het gebrek aan debat over fundamentele zaken en de basis van elk debat, de beginselen van de rechtstaat en de democratie. Een belangrijke boodschap voor Nederland in de 21ste eeuw op zoek naar een identiteit en woorden waarin we de zin van ons bestaan kunnen gieten.

Lees dit blog verder op DUB.

Studium Generale heeft iets nieuws: Twinkers. Twinkers zijn korte twitterberichten van maximaal 140 tekens over de lezingen. In dit geval over de lezingenreeks 'Broodje brein'. In 14x 140 tekens ben je weer helemaal op de hoogte over psyche versus lichaam, neuro versus filosofie!

	1 Kan de neurowetenschap iets zeggen over vrije wil? Zijn ziektes te verdelen in fysieke en psychische? NU 14 ‘twinkers’ over ‘t #brein.
	2 Het #brein leeft. #SGUU organiseerde er een serie over: http://bit.ly/lichaamgeest. En Drexhage, Bolt, Van Hooff, Müller & Düwell spraken.
	3 Door ‘psychische’ ziektes te bestuderen wordt de verhouding tussen lichaam & geest duidelijker, maar wat betekent 'psychisch' vandaag nog?
	4 Samenleving is ingesteld op onderscheid lichaam & geest. Is dat onderscheid houdbaar? #Neurowetenschap doet vermoeden van niet!
	5 Niet alleen het #brein telt. Ook het immuunsysteem bepaalt de ‘psychische’ gesteldheid. Geen gezonde geest zonder gezond immuunsysteem.
	6 Niet te snel concluderen over aard & oorsprong ziekte, want soms onduidelijk. Neem #ADHD, in 15 jr ver100voudigd! Mode of betere diagnose?
	7 Oorzaak toename #ADHD is complexe wisselwerking mens en omgeving. Ook al is oorsprong onduidelijk, onderzoek is belangrijk.
	8 Omgeving is altijd van belang voor mens. ‘Binnen’ en ‘buiten’ niet strikt te scheiden. Tegenstelling aangeboren-aangeleerd is misvatting.
	9 #Hersenen: neuronen, chemische stoffen & elektrische activiteit in gesloten causale keten. #Neurowetenschap vindt op scan geen vrije wil.
	10 Wat bedoelt de neurowetenschapper als hij praat over vrije wil? Conceptuele analyse van vrije wil gezocht -> een rol voor de #filosofie.
	11 Mens=niet alléén biologisch wezen. Betekenis & waarden vallen buiten bereik natuurwetenschap. Dus alfa, gamma & filosofie niet overbodig.
	12 Er zijn verschillende perspectieven op mens. Geen overkoepelende theorie van de mens nodig, maar inzicht in verhouding van perspectieven.
	13 De geest heeft zijn beste tijd gehad. Het #brein is echter ook niet alles. #Brein is en blijft verbonden met lichaam en omgeving.
	14 Bekijk de samenvattende film over lichaam & geest via:http://t.co/EOgpF3c of kijk de losse lezingen terug via http://bit.ly/lichaamgeest.

Vandaag precies 50 jaar geleden bemande de Rus Joeri Gagarin de eerste ruimtevaart. Een avontuur waarvan hij niet zeker was ook terug te keren. Het was geleerden uit de Sovjet gelukt om de Amerikanen op ruimtevaart gebied te verslaan en na eerst een onbemande raket de ruimte in te sturen nu ook Gagarin een ruimtevlucht te laten maken. Gagarin was vanaf dat moment een held en werd ingezet voor Russische propaganda. De Amerikanen haalden Rusland snel daarna in op ruimtevaartgebied. Toch staat Gagarin nog steeds symbool voor wat de Russische wetenschap bereikt heeft. Meer weten over het fascinerende heelal, buitenaardsleven en/of tijdreizen? Bekijk dan de opnames uit de categorie Sterrenkunde.

Op maandag 18 april wordt door het Descartes Centre het symposium Intelligent Design in the Public Domain georganiseerd van 09.00 tot 16.30 uur in de Sweelinckzaal van Drift 21, Utrecht. Het debat omtrent intelligent design lijkt in de Verenigde Staten een veel grotere impact te hebben dan in Europa. Met de discussie of intelligent design naast de evolutietheorie ook deel moet zijn van het onderwijs. Hoe zit dat in Europa en Nederland? Met sprekers als: Kenneth R. Miller (Brown University, US) en prof. dr. Bert Theunissen (symposiumvoorzitter).

Er zijn geen kosten verbonden aan het symposium maar je moet je wel even registreren via een mail met naam, emailadres en functie aan symposiumID@gmail.com. Er is een gelimiteerd aantal plaatsen dus wees op tijd met reserveren.

Meer informatie vind je op de site van het Descartes Centre.

Er is geen blauwdruk voor de ideale natuur en ook niet voor de samenleving, zo concludeerden prof. dr. Bert Theunissen (Geschiedenis van de Natuurwetenschappen, UU) en prof. dr. Rosemarie Buikema (Art, Culture and Diversity, UU). In de zevende dubbellezing in de serie Duurzaamheid als wereldbeeld spraken zij over mens- en natuurbeelden. Het idee van permanente transitie is een beter beeld, dan het idee van de toekomst als utopisch, vredig en paradijselijk einddoel. Ook natuurbeschermers en degenen die wenkende perspectieven voor democratie en samenleving schetsen moeten zich dat realiseren. Als de natuur niet dwingend een ideaal oplegt, hoe bepalen we dan wat we willen behouden voor toekomstige generaties? Als de samenleving op verschillende manieren kan worden ingericht, wat is dan de richting die we kiezen? Dat is helemaal aan ons, zegt de wetenschapsfilosoof. Niet door ter reduceren, maar door de veelheid van verhalen en mogelijkheden te verkennen, zegt de cultuurfilosoof. Zo vormen we op basis van wat we hebben, nieuwe beelden over onszelf en de natuur, waarin we ons collectief kunnen herkennen. De toekomst is dus wel maakbaar, maar op een andere manier dan we dachten; ze volgt meer uit het verleden, dan dat ze sprongen maakt. Lees meer »

‘De meesten waren safe ... Kyoko miste vorige week nog 3 relatives. Ik weet niet of die al gevonden zijn, maar ze zocht ze via Google pictures... Heel erg verschrikkelijk.

Groetjes,’

Dit mailde mijn zus toen ik haar vroeg hoe het was met de Japanse sociologe met wie zij publiceert. Google pictures? Om je familieleden te zoeken? Alleen al de verschrikking van de aardbeving. En daarbovenop nu ook nog die van besmetting met radioactiviteit. Alsof de natuur al niet onvoorspelbaar genoeg is. Hoe is het mogelijk wat er gebeurt? Lees meer »

De onrust in de Noord-Afrikaanse en Arabische landen beheerst al weken het nieuws. Wat opvalt is dat in deze revoluties de jongeren voorop lopen. Er is een gigantische bevolkingsgroep jonger dan 25 jaar, die nu van zich laat horen. Deze jonge mensen zijn opgegroeid in een dictatuur en weten niet anders. Wat ze wel weten is dat ze iets anders willen. Door globalisering en nieuwe media dringt informatie zelfs de gesloten wereld van een dictatuur binnen. De jongeren roepen om vrijheid en democratie. Zijn dat Westerse waarden, of laat dit zien dat die waarden universeel zijn? In elk geval zet het onze ideeën over de relatie tussen islam en democratie weer op scherp. Lees meer »

Duurzaamheid als wereldbeeld: het perspectief vanuit de sociale wetenschappen

Als we niets doen kan een broodoorlog, een oorlog om voedsel, of anders een conflict om energie of grondstoffen ook in Nederland uitbreken. Dat stelt prof. Paul Schnabel (Universiteitshoogleraar en directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau) naar aanleiding van de vraag of hij het serieus meent, als hij zegt dat de druk op grondstoffen wereldwijd zo groot is dat dit vast niet alleen in de Arabische wereld tot opstanden zal leiden. De beste wijn is al gedronken. We zijn ongelooflijk rijk in het Westen. Nederland heeft het hoogste Bruto Nationaal Product van de EU. We moeten beseffen dat niet de hele wereld in diezelfde welvaart zal kunnen leven en dat anderen ook hun aandeel opeisen. De Chinese overheid bracht vorige week haar vijfjarenplan uit. Dat ademt een enkele gedachte: nooit meer honger voor de Chinese bevolking, al moeten ze de halve wereld opkopen. Prof. Annelies Zoomers (International Development Studies) ziet deze trend wereldwijd. Met name de jongeren wereldwijd, willen hun dromen kunnen verwezenlijken. Fatsoenlijk te eten hebben hoort daar bij, maar ook een westerse levensstijl. Om de wereldbevolking te kunnen voeden zal voedselzekerheid opnieuw op de nationale en internationale beleidsagenda moeten komen. En we moeten beseffen dat het beleid van de laatste jaren om alles tot handelswaar uit te roepen, zelfs land en water, sociaal en ecologisch niet houdbaar is. Lees meer »

Kunnen we zover doordringen in onze hersenen dat we in staat zullen zijn menselijk gedrag te voorspellen? Prof. Dick Swaab, die 16 februari sprak bij Studium Generale, lijkt hieraan te refereren met de titel van zijn bestseller Wij zijn ons brein. Anderen lijken het hier niet mee eens te zijn. In het NRC Handelsblad van 12 februari stelt Jan Derksen dat verlangens, idealen en het geweten verder reiken dan hersenfuncties en neuronen. Ook de context en de ervaring spelen een cruciale rol. De hersenen alleen zeggen dus nooit genoeg.

Studium Generale besteedt uitgebreid aandacht aan dit vraagstuk. Zo sprak dr. Rik Smits, die onlangs de LOT-populariseringsprijs won, in de reeks Het brein over de relatie tussen taal en de hersenen. Hij stelde dat de menselijke taal niet voortgekomen is uit dierlijke communicatie, maar een direct gevolg is van de groei in hersencapaciteit bij de moderne mens. Zo veranderde ook de manier waarop wij onze omgeving zien. In dezelfde reeks stelde dr. Jan Sleutels echter dat bewustzijn ontstaat door omgangstaal. Een volkspsychologische benadering is daarbij meer van belang dan neurologische verklaringen. De oude Grieken dachten anders dan wij, en wijzelf, levend in een snel veranderende communicatiemaatschappij, zijn ook aan veranderingen in ons bewustzijn onderhevig.

Dit seizoen staat tijdens de lunchlezingen de grens tussen lichaam en geest centraal. Bestaat deze überhaupt? Afgelopen woensdag stelde prof. Marcus Düwell de vraag wat de mens nu eigenlijk is. We zijn een biologisch, cultureel en moreel wezen, maar hoe verhouden die ‘zelven’ zich tot elkaar? In de aanstaande lunchlezing op woensdag 23 februari gaat dr. Thomas Müller in op de vrije wil. Als de mens echt wordt gestuurd door processen in zijn hersenen, hoe zit het dan met de vrije wil? Door filosofie te combineren met inzichten uit de neurowetenschap, opent Müller nieuwe perspectieven op deze aloude vraag. Kom ook naar de lunchlezing en discussieer mee: zijn wij ons brein, of meer dan dat?

Dinsdagavond 8 februari startte de lezingenreeks Duurzaamheid als wereldbeeld. Een serie dubbellezingen waarin wetenschappers twee aan twee met elkaar en de zaal in dialoog gaan over een duurzame wereld en de bijdrage die wetenschap daaraan kan leveren. Hoe kunnen we de kennis vanuit verschillende wetenschapsgebieden aan elkaar koppelen? Allereerst om meer grip te krijgen op het thema en de redenen waarom duurzaamheid ons zo voor dilemma's stelt. En vervolgens om te zien hoe deze inzichten tot een duurzamere wereld kunnen bijdragen.

Aan prof. dr. Jacqueline Cramer (Duurzame Innovatie en directeur van het Utrechts Centrum voor Aarde en Klimaat) de vraag om de urgentie van het thema duidelijk te maken, en de stappen die volgens een innovatiewetenschapper nodig zijn. Cramer begon met haar persoonlijke betrokkenheid. Na de middelbare school studeerde ze in de VS en logeerde bij een gezin in een prachtige villa met zwembad. Toen ze de volgende ochtend opstond, hing er een waas over de hele stad. Dat was smog, in Nederland nog een onbekend verschijnsel. Vanaf dat moment nam Cramer zich voor te werken aan welvaart voor iedereen, maar dan zonder de bijbehorende milieuvervuiling. Ze studeerde biologie en was een van degenen die de opkomende milieuwetenschappen vorm gaf. Binnen de wetenschap, bij TNO en als milieuadviseur voor meer dan honderd bedrijven, maar ook als lid van de SER en als minister van Milieu in het vorige kabinet, bracht ze haar kennis in praktijk. Lees meer »

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Transdisciplinariteit is een term die gebruikt wordt om aan te geven dat kennis niet alleen tot stand komt door verschillende wetenschappelijke disciplines te benutten (multidisciplinariteit) of zelfs te combineren tot nieuwe theorie (interdisciplinariteit), maar ook door andere dan wetenschappelijke kennis daarbij te betrekken. Dit wordt ook wel weer kenniscocreatie genoemd: een samenspel tussen wetenschap en praktijk. De decaan van de medische faculteit, prof. dr. Frank Miedema onderzoekt waar de mogelijkheden zijn voor alfa- en bètawetenschappen om te leren van de praktijk en andersom, de praktijk van de wetenschap. Is het wel zo makkelijk om wetenschappelijke kennis in te zetten voor maatschappelijk nut? Wordt wetenschap geen politieke pion? Wat zijn de risico's en wat zijn de kansen? En hoe zit dat in het onderwijs? Kunnen we studenten opleiden voor de maatschappelijke vraag, zonder de wetenschap geweld aan te doen? Worden ze dan niet beïnvloed door platte geldschieters of gekneed naar hoogdravende opvoedingsidealen?

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of het hele debat.

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Prof. dr. ir. Ben Scheres (Moleculaire Genetica, UU) doet onderzoek naar stamcellen in planten en stelt dat ze ons veel leren over de gezondheid van vlieg, muis en mens. Stamcellen zijn de cellen waaruit alle andere celtypen ontstaan. In principe hebben alle cellen in een organisme hetzelfde erfelijk materiaal. Hoe is het dan mogelijk dat daaruit zoveel variatie en orde ontstaat? Bij het lezen van het boek Gödel, Escher, Bach dacht Scheres, 'zo zit dat in de natuur ook' - op basis van relatief eenvoudige regels ontstaan complexe ordeningen door middel van feedbackmechanismen (biologische klok). Dit is intuïtief moeilijk te bevatten en daarom zoekt Scheres samenwerking met wiskundigen en modellenbouwers. Zo kon hij als eerste ter wereld het mechanisme voor stamcelorganisatie beschrijven in planten. Dit geeft inzicht in normale en ontspoorde groei en ontwikkeling bij mens en dier en nog fundamenteler binnen welke door de biologie aangegeven grenzen, gezond leven op aarde zich afspeelt.

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Twee jaar lang zijn overal in Nederland projecten georganiseerd over nanotechnologie, van een drijvend informatie-eiland op Lowlands, tot het theaterdebat Nano is groot bij Studium Generale. ‘Nano’ is bekend gemaakt bij een breed publiek, maar belangrijker is nog dat de discussie is aangezwengeld over de gevolgen van deze nieuwe technologie. Die discussie moet nu natuurlijk niet opeens verstommen. Ben jij de afgelopen twee jaar in aanraking gekomen met het Nanopodium? Welke ideeën of gevoelens heb je erbij? Of doet nano eigenlijk nog steeds geen bel rinkelen?

Nanosupermarkt
In de Volkskrant van zaterdag 22 januari interviewt Martijn van Clamthout prof. ir. Dave Blank, expert op het gebied van nano. Hij ontving een groot bedrag van de NWO voor vernieuwend onderzoek. Volgens hem is het project van Nanopodium geslaagd. ‘Laat ik het zo zeggen: toen ik een paar jaar geleden bij de vaste Kamercommissie kwam, was daar onder andere de vraag hoe we nanotech konden stoppen. Dat hoor je niet meer. En als ik met gewone mensen over nanotechnologie probeerde te praten, was de reactie vaak: het zal wel, dat is te ingewikkeld voor me. Dat is nu helemaal anders.’ Lees meer »

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Dr. Appy Sluijs (Biomariene Wetenschappen, UU) zoekt naar fossiele slachtoffers van klimaatveranderingen in het verleden, om hedendaagse klimaatmodellen te verbeteren. Sluijs werkt als bioloog op het terrein van de geologie, waar hij direct samenwerkt met klimaatmodelleurs, paleontologen en geochemici die een compleet andere expertise hebben, maar allemaal willen begrijpen hoe het klimaat in elkaar zit. Om te onderzoeken wat de effecten van opwarming van de aarde zijn op de lange termijn, onderzoekt hij de omstandigheden vijftig, zestig miljoen jaar geleden, een periode waarin de CO2-concentraties zo hoog lagen als de hoeveelheden die we mogen verwachten als we de komende honderden jaren alle fossiele brandstoffen verbruiken. Het klimaat van toen levert een natuurlijk experiment voor het klimaat in de toekomst, met onverwachte vondsten zoals sporen van palmgroei en nijlpaarden op de Noordpool. Het belang hiervan is dat ze inzicht geven in ingewikkelde feedbackmechanismen: de bufferende capaciteit van levende systemen, maar ook de drempelwaarden worden zichtbaar. Wanneer kan de natuur variatie al dan niet onder invloed van de mens niet meer opvangen?

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

De waarde van wetenschap meetbaar maken, kan dat wel? En kennis om de kennis is dat ook wat waard? Het Rathenau Instituut van directeur mr. drs. Jan Staman doet onderzoek voor politiek en publiek om de waarde van wetenschap in economische en maatschappelijke termen te duiden. De maatschappij wil steeds meer dat alleen het beste onderzoek geld krijgt. Het Rathenau Instituut publiceerde recent in opdracht van de overheid een rapport dat laat zien dat vaak achteraf pas duidelijk is wie de besten zijn en welk onderzoek tot een doorbraak leidt. Is sturing dan contraproductief en moet de wetenschap alle vrijheid krijgen? Volgens Staman is het toch mogelijk expliciete en impliciete criteria op te stellen om te bepalen welk onderzoek belangrijk is. En hoe staat het met de vrijheid van wetenschap? Staman stelt zich graag op als advocaat van de duivel om publiek, wetenschappers en beleidsmakers beter na te laten denken over het belang van wetenschap voor de samenleving.

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Afgelopen week kwamen na de felle brand in Moerdijk de burgemeesters van omliggende plaatsen in het nieuws. Waarom ging het nu weer mis met de communicatie?

Dit blog werd oorspronkelijk geplaatst op www.dub.uu.nl.

Toen de journalist de vraag stelde of mensen rustig konden gaan slapen, antwoordden de burgemeesters met 'ja'. Elke communicatietraining had hen kunnen behoeden voor dit antwoord en het gezond verstand natuurlijk ook.

Volgens de autoriteiten was nog niet bekend welke stoffen opgeslagen lagen bij het bedrijf en bij een brand is nooit duidelijk welke verbrandingsproducten ontstaan. Zolang dat niet bekend is, kun je geen uitspraak doen over de mogelijke giftigheid van wat er vrijgekomen is. Het feit dat bestaande testen voor bepaalde schadelijke producten deze niet aantroffen, betekent niet dat er geen ander schadelijke stoffen zijn vrijgekomen, alleen dat de test daar niet voor gemaakt is. Toch hielden de autoriteiten zich vast aan dit ongerijmde bewijs. Lees meer »

Dit voorjaar was bij Studium Generale de serie Sportzomer te volgen, over 'de wetenschap van sport'. In aanloop naar de Tour de France, Wimbledon en natuurlijk het WK voetbal spraken wetenschappers over innovatieve producten als het haaienpak voor zwemmers, over de invloed van genetische technologie en sociale aspecten zoals 'de religie van het voetbal'. Onderwerpen die interessant blijven, ook zonder sportzomer voor de deur (maar wel met bijvoorbeeld schaatsen).

Alle blogbijdragen over de wetenschap van sport zijn nu gebundeld. Download het pdf-bestand hier.

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Prof. dr. Frauke Ohl (Dierenwelzijn en Proefdierkunde, UU) verricht grensverleggend onderzoek naar emotie en cognitie bij dieren en verandert met haar werk onze kijk op het ethisch handelen. Frauke Ohl is overtuigd van het belang van emotie en cognitie bij dieren, iets waarvan lang werd gezegd dat dieren dat niet zouden hebben. Ohl vernieuwde haar vakgebied en werkt voortdurend samen met ethici en filosofen. Zij adviseert de overheid en mengt zich vol overtuiging in publieke discussies. Hoe houdt een wetenschapster zich staande in een emotioneel debat? En hoe blijft ze geloofwaardig als zij juist degene is die stelt dat het hier niet alleen over een feitelijke discussie gaat, maar ook om overtuigingen die mensen hebben over hoe de mens en het dier zouden moeten zijn. Is er dan geen verschil tussen mens en dier? Ohl presenteert verrassende inzichten over de kiloknaller, onze liefde voor huisdieren en angst voor ratten en muizen.

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Net als voorgaande jaren draagt de Universiteit Utrecht bij aan een actuele vorm van herdenken. Na de dodenherdenking op het Domplein laat Studium Generale Rob Riemen aan het woord.

Met een muzikale introductie.

Woensdag 4 mei, 20.15 uur.

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Antropologe prof. dr. Dina Siegel (Criminologie, UU) duikt de wereld achter de misdaad in om de statistieken te kunnen begrijpen. Hoe onderzoek je als criminoloog gesloten en onbereikbare groepen, zoals de maffia of handelaren in diamanten? Hoe kom je achter de geheimen, gedragscodes, rituelen en motieven van criminelen, illegale entrepreneurs of geheime genootschappen? Waar anderen vooral gebruik maken van strafdossiers en grootschalige statistieken, waaraan allerlei conclusies worden verbonden, richt prof. Siegel zich op het verband tussen misdaad en cultuur en duikt zij als antropologe de wereld van de misdaad in. Zij legt het accent op groepen, fenomenen en percepties om de mens achter de crimineel (en het slachtoffer) te begrijpen. Dina Siegel onderzocht verschillende vormen van georganiseerde misdaad. Zij publiceerde over de Russische maffia, vrouwenhandel, drugssmokkel, terrorisme, en criminaliteit in diamanten industrie. Haar onderzoek wordt verrijkt door gegevens uit interdisciplinaire bronnen, zoals geschiedenis, literatuur, architectuur, kunst en muziek. Geheimen, codes en rituelen vertellen wat cijfers verhullen.

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Juriste prof. mr. Jenny Goldschmidt (Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten, UU) weegt het belang af van universele mensenrechten versus individuele en culturele diversiteit.Goldschmidt wijdde haar loopbaan aan de wetenschap en de praktijk van de mensenrechten. Wat haar boeit is het beschermen van minderheden en uitsluiting voorkomen, zoals dat gebeurt bij Roma in Frankrijk. Zijn er grenzen aan de diversiteit? Als voorzitter van de Commissie Gelijke Behandeling oordeelde zij over de islamitische werknemer van een school die vrouwen weigeren de hand te schudden. Hoe kom je tot zo'n oordeel? Door juridische principes toe te passen, maar ook door de wereld te begrijpen met behulp van andere wetenschappelijke disciplines waaronder sociologie, antropologie en filosofie. Maar begrijpen en rechtvaardigen zijn verschillende dingen. Hoe gaat Goldschmidt om met moeilijke theoretische kwesties, die ook de publieke opinie niet ongemoeid laten?

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Over de rol van wetenschap in maatschappelijke verandering.
Wat is echte welvaart en kwaliteit van leven? Iets doen voor duurzaamheid betekent niet elke dag een dikke trui aan of eten wat je niet lekker vindt. Utrechtse wetenschappers laten zien wat hun vakgebied bijdraagt.

Het programma bestaat uit acht dubbellezingen, met een interdisciplinaire en wetenschapsfilosofische invalshoek, met medewerking van onder anderen Herman Wijffels, Klaas van Egmond en Bas van Bavel.

Studenten kunnen deze reeks ook als cursus van 7,5 ECTS volgen. Je kunt je daarvoor nog inschrijven in de na-inschrijving op 17 en 18 januari. Hier vind je meer informatie daarover.

Op dinsdagen vanaf 8 februari.

Wetenschappers gaan steeds vaker de grenzen van hun vakgebied over en komen juist daardoor tot vernieuwende inzichten. Wat leren zij van andere methoden of perspectieven? Ook is het combineren van disciplines steeds meer nodig om complexe maatschappelijke vraagstukken te bestuderen.

Prof. dr. ir. Marjolein van Asselt (Risk Governance, Universiteit Maastricht, raadslid WRR) adviseert de regering over toekomstverkenningen die risico’s erkennen in plaats van uitsluiten. Kan dat wetenschappelijk wel? Had de IPCC-leider mogen oproepen minder vlees te eten? Prof. Marjolein van Asselt spreekt over het communiceren van risico’s en onzekerheid. Moeilijk te accepteren voor beleidsmakers en publiek, maar wel wetenschappelijk juist. Hoe doe je dat?

Bekijk hieronder het korte filmpje en/of de gehele lezing.

Duurzaamheid in de 21^e eeuw: in het voorjaar van 2010 vond een lezingenserie plaats met onder anderen Louise Vet, Herman Wijffels en Rudy Rabbinge. In deze blogbundel lees je alles terug over de vragen én oplossingen die aan de orde kwamen. Download hem nu in hoge kwaliteit of in een lichtere versie.

Volgend voorjaar staat de reeks Duurzaamheid als wereldbeeld op het programma. De korte en aansprekende stukken zijn een ideale voorbereiding voor wie snel op de hoogte wil zijn. Of kijk hieronder het filmpje dat naar aanleiding van de serie werd gemaakt.

De veronderstelling dat duurzaamheid van het publieke toneel is verdwenen bleek schijn. Donderdagavond lieten Jacqueline Cramer, directeur van het UCAD, en Herman Wijffels, hoogleraar Duurzaamheid en Maatschappelijke Verandering aan de UU, duidelijk zien dat het duurzaamheidvraagstuk alleen maar meer aandacht krijgt. Er is een steeds sterker gevoel van urgentie en steeds meer organisaties werken op een duurzame manier.

Lees meer »

We worden er deze dagen voortdurend door ‘de groene Sint’ aan herinnerd: het gaat er bij chocoladeletters niet alleen om of ze lekker zijn, maar ook om hoe ze geproduceerd worden. Dit principe geldt uiteraard niet alleen voor cacao, maar ook voor andere gewassen. Dr. Vandana Shiva, Indiaas wetenschapper en internationaal gerenommeerd sociaal- en milieuactiviste, roept in haar lezing bij Studium Generale in het kader van het Millenniumdoelensymposium in Utrecht dan ook op tot een ‘groene revolutie’.

Landbouw wordt te vaak gezien vanuit een van oorsprong Westers of Amerikaans paradigma. Hierin staat vooral productiviteit centraal. In deze ‘monocultuur’ wordt voortdurend gezocht naar het beste gewas: de witste rijstkorrel en de rechtste komkommer. Er wordt vooral ingespeeld op het korte termijn belang van de consument: lekker (en tegenwoordig ook gezond), en vooral niet te duur. Grote ondernemingen ‘claimen’ of pattenteren zelfs bepaalde gewassen, om er op deze manier geld uit te verdienen. Zo zijn er bijvoorbeeld Texaanse bedrijven die een claim hebben gelegd op een specifieke, authentieke Indiase rijstsoort. Lees meer »

De academische wereld is niet gezond. Zij is geïnfecteerd door het vrijemarktdenken. De symptomen: een afname van integriteit, dalend gezag in de maatschappij en aantasting van de autonomie en onafhankelijkheid. Deze diagnose werd in de Academische Boekengids gesteld door prof. dr. Frank Miedema, decaan Geneeskunde aan het UMC n.a.v. het boek The Intellectual van Steve Fuller. Waarin Fuller analyseert hoe in het kader van de kenniseconomie de industrie een te grote rol gekregen heeft binnen de academische wereld. De universiteiten hebben zich voor het neoliberale kortetermijn-karretje laten spannen, aldus Miedema. Meer overheidsgeld lijkt niet de juiste remedie, want ook de overheid heeft belangen die de onafhankelijkheid en integriteit van onderzoek in het geding brengen. Bovendien blijkt dat onderzoek- en ontwikkelingsuitgaven door de overheid negatief correleren met economische groei. De motivatie van de overheid om te investeren is niet gegarandeerd. De wetenschap bevindt zich tussen Scylla en Charybdis. Hoe moet deze patiënt behandeld worden? Lees meer »

De inmenging van de industrie en andere opdrachtgevers in het wetenschappelijk onderzoek is meer regel dan uitzondering, zeker in de bètawetenschappen en life sciences. In het boek Re-thinking Science; Knowledge and the Public in an Age of Uncertainty (Nowotny, Scott and Gibbons, 2001) wordt geconstateerd dat het klassieke onderzoekergedreven onderzoek ('mode 1-onderzoek') steeds meer plaatsmaakt voor vraagsturing ('mode 2-onderzoek'). Hierbij spelen meer motieven dan louter de drang naar het zuivere weten. Brengt dit de integriteit van academisch onderzoek in gevaar? Lees meer »

Wie zo oud is als ik en in de jaren ’70 op de middelbare school zat, herinnert zich nog de brede maatschappelijke discussie over kernenergie. Een collega van mijn vader kwam bij ons op school om voorlichting te geven en zegde later zelfs zijn baan als vertaler bij de chemische industrie op om fulltime discussieleider te worden. Iedereen leek mee te doen aan deze discussie. De dreiging was voor ons reëel. Het ongeluk met de centrale in Harrisburg was nog niet gebeurd en ook Tjernobyl was nog niet ontploft, maar de Russen konden elk moment komen en de AWACS-vliegtuigen met hun duidelijk zichtbare schotels (door de NAVO gebruikte radarvliegtuigen die een Russische inval moesten afweren) vlogen over ons schoolplein.

Vooral het misbruik dat er gemaakt kon worden van deze technologie boezemde angst in. Anderen vreesden conservatisme en irrationeel afwijzen van nieuwe technologie - net als de boeren die in het begin bang waren dat de melk zuur zou worden van de hoogspanningsleidingen. Er is sinds die tijd veel gebeurd om risico's te reguleren, zowel nationaal als internationaal, er kwamen initiatieven van wetenschappers die tot voorzichtigheid maanden en afspraken door het bedrijfsleven om alle andere energiebronnen voorrang te geven. Al zijn er de laatste jaren - wie had dat ooit gedacht - toch weer campagnes voor kernstroom. Lees meer »

Was het een storm in een glas water of misschien een slimme marketingtruc? De poster van de horrorfilm SINT, met daarop een zombieachtige Sinterklaas op een hellepaard, deed veel stof opwaaien. Opvallend; de heftigste reactie op de poster kwam niet van bezorgde ouders, maar van Johan Nijenhuis, regisseur van films als Costa! – waarmee hij zich toch niet laat kennen als het braafste jongetje van de klas. Nu is in het College van Beroep van de Reclame Code Commissie de uitspraak bevestigd dat de poster mag blijven hangen. Professor Willem Koops, Universiteitshoogleraar en decaan van de Faculteit Sociale en Gedragswetenschappen, en auteur van het boek Sinterklaas verklaard, werd ‘platgebeld’ om zijn deskundig oordeel, maar vond het geen moeilijke kwestie.

‘Geen kind onder de vijf jaar zal aan die poster ook maar iets bijzonders zien,’ zo stelt hij. Zoals ook het College van Beroep benadrukt: je moet van heel dichtbij de poster bestuderen, wil je het enge gezicht van de Sint goed kunnen zien. ‘Bovendien,’ zegt Koops, ‘zijn er heel wat schrikbarendere posters in de steden te vinden.’ Een argument tegen het verbieden van de poster is de fantasierijke aard die het Sint Nicolaasritueel toch al heeft. In vele discussies, onder andere aan de tafel van De wereld draait door, kwam dit naar voren en ook Willem Koops brengt dit in stelling: ‘Ouders die voldoende fantasierijk zijn om hun kindje in Sinterklaas te doen geloven zijn zonodig ook wel in staat te verzinnen dat de Sint op de poster een heel oude hulpsinterklaas is. Of dat hij heel moe is.’ Beter, zegt Koops, zou het zijn om iets te doen tegen al die posters met de Kerstman: dat is ‘een door Coca-Cola uitgevonden schreeuwlelijk met overgewicht’.

De vraag ‘Wat is de waarde van wetenschap?’ is geen goede vraag. Er is te veel variatie om een vraag naar de waarde van het apparaat in het algemeen te stellen. Vragen naar de waarde van wetenschap doet te weinig recht aan die variatie. Zelfs binnen een bepaald vakgebied bestaan er enorme verschillen op het onderzoeksgebied. Wetenschap kan niet over één kam geschoren worden. Toch bestaat er een behoefte om de waarde van wetenschappelijke onderzoeken in te schatten. Volgens de website van het Rathenau instituut, wordt de roep om een betere evaluatie van de maatschappelijke relevantie van onderzoek steeds luider. Hoe moeten al die verschillende onderzoeken geëvalueerd worden? Vijf onderzoeksinstellingen ontwikkelden een algemene methode om deze vraag te kunnen beantwoorden: Evaluating Research in Context, oftewel ERiC. Maar hoe kan één methode, ERiC, geschikt zijn om al die uiteenlopende soorten onderzoek te evalueren? Lees meer »

Nu het nieuwe kabinet bij de koningin op het bordes heeft gestaan is het tijd voor actie. De cultuursector is al luid en duidelijk aanwezig en gaf de aftrap door ludieke acties op het Binnenhof - zij hebben er dan ook voor geleerd, zou je zeggen, om ons te vermaken. De wetenschap volgde trager en vraagt liever de aandacht via een manifest, opgesteld samen met de werkgeversorganisaties. Eens was dit een middel om de arbeidersrevolutie te eisen, maar inmiddels een communicatiemiddel waar - zo is mij al eerder opgevallen - ook de werkgevers zich graag van bedienen. Best schattig. Maar zijn deze acties nou succesvol? Zullen ze cultuurliefhebbers, studenten, docenten, onderzoekers en de wereld als geheel veel opleveren? Afgaand op mijn ervaring als consumentenvoorvechter zou ik zeggen, neen. De twee basisprincipes van campagnevoeren worden vergeten: To be popular and at the same time principled. En daarbij de regels ‘Verwijt een ander nooit barbarij en gebruik nooit de taal van degene die jou in de hoek wil zetten.’ Dat gaat niet goed in de huidige lobby terwijl het algemeen belang groot is, want de toekomst van kunst en wetenschap gaat iedereen aan. Lees meer »

Een filosoof zei ooit: ‘There are no future facts, like there are no past possibilities’. Hoe graag we het ook willen en hoe urgent het ook is, de toekomst is niet te voorspellen. Zij brengt per definitie onzekerheid met zich mee.

Neem nou Al Gores film over de klimaatproblematiek, An Inconvenient Truth. In de film worden allerlei voorspellingen gedaan over de toekomst van onze aarde. Op zich niets mis mee, behalve de titel. Die suggereert namelijk dat er feiten zijn met betrekking tot de toekomst. Wetenschappelijk verantwoord zou het zijn als de film An Inconvenient Theory als titel had. We doen graag zelfverzekerder over de toekomst dan verantwoord is. Maakt dat iets uit? Lees meer »

Twee berichten van de afgelopen week spoken door mijn hoofd. De Nijmeegse filosoof Bas van Stokkom in alle weekendbijlagen over de hufterigheid die begint in de middenklasse en de studentencorpora die de toevloed niet aankunnen. Voor mijn gevoel houden ze verband met elkaar, maar hoe?

Van beide berichten word ik naar. Van Van Stokkom uiteraard. Klopt het dat niet een anonieme ‘zij’ verantwoordelijk zijn voor de verruwing in het debat, maar ‘wij’,  de beterbedeelden? En het is toch positief als studenten actief willen worden tijdens hun studie? Waarom klonk het niet leuk? Omdat gezegd werd dat nieuwkomers met honderden voor de deur overnachtten om alsjeblieft mee te mogen doen, alsof hun leven er van afhing. De ontgroening wordt harder, want de leden zijn toch niet kritisch. Een enorme angst spreekt hieruit om niet tot een bepaalde inner-circle te behoren, waardoor je het de rest van je loopbaan wel kunt schudden. En ook al die bijzondere vriendschappen loop je mis.
Lees meer »

Regelmatig zijn deskundigen op tv te bewonderen. Meestal gaat het ongeveer als volgt: ‘Dames en heren, fijn dat u kijkt, vanavond gaan we het hebben over het complexe, wetenschappelijke probleem X. Bij ons aan tafel aangeschoven is hoogleraar professor dokter Y. Prof. Y, kunt u ons uitleggen wat u vindt van dit probleem?’ Vervolgens krijgt de professor drie minuten om de stand van zaken, verschillende visies en de mogelijke toekomst van het complexe probleem te beschrijven. Veel te weinig tijd natuurlijk. Waarom zou je je als wetenschapper lenen voor dit soort tijdverspilling?

Een kwestie van afwegen
Een belangrijke reden is maatschappelijk draagvlak creëren en behouden. Zie het vooral als enthousiasmeren voor de wetenschap. Geïnteresseerden kunnen altijd nog zelf op onderzoek uit. Dit gaf prof. dr. Frans Verstraten aan in de eerste lunchlezing van dit najaar. Prof. Verstraten heeft ruimschoots ervaring met tv-optredens. Hij was te zien bij het programma Noorderlicht, Hoe?Zo! en is zelfs bij Paul de Leeuw op bezoek geweest. ‘Als wetenschapper wil je toch ook mensen bereiken’. Lees meer »

Welkomsttoespraak bij Studium Generale viert feest, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Wet op het Wetenschappelijk Onderwijs door Melanie Peters, directeur Studium Generale, Universiteit Utrecht.

Welkom iedereen.
Studenten, docenten en alle anderen geïnteresseerden op deze bijzondere avond waarop we ons jubileum vieren en willen laten zien wat Studium Generale is. Fijn dat jullie hier met zo velen zijn.

Het opnemen van de doelstellingen tot brede academische vorming in de wet was de weerslag van een lange maatschappelijke en politieke discussie over angsten en idealen na de Tweede Wereldoorlog. De angst om vakidioten op te leiden en angst om studenten af te leveren die maatschappelijk naïef zouden zij. Vandaar dat de noodzaak werd gezien om expliciet te stellen dat universiteiten aandacht moeten besteden aan interdisciplinariteit en de maatschappelijke aspecten van wetenschap.

Wat is 50 jaar later nog de relevantie van deze doelstellingen? Daar wil ik graag bij stil staan. Lees meer »

De formatieonderhandelingen t.b.v. een regeer- en gedoogakkoord tussen VVD, CDA en PVV zijn al weer een aantal weken onderweg. Wat zal daarin staan betreffende het Hoger Onderwijs? Moet er meer dan voorgaande jaren ingeleverd worden, of zal er juist meer geld vanuit Den Haag naar de onderwijsinstellingen stromen? De onderwijswoordvoerders van D66, CDA, PvdA en GroenLinks hadden één week voor de verkiezingen van 9 juni nog mooie plannen. Bekijk hier de foto's ((c) Fotografie Groen) en/of het gehele debat terug. Zullen hun plannen werkelijkheid worden?

En wat moet er wat jullie betreft staan in de akkoorden die volgen?

Prof. dr. Johanna Fink-Gremmels (Diergeneeskunde, UU)

Beleid, of dat nu Europees of lokaal is, is vaak gestoeld op wetenschappelijke inzichten. Toch is het niet altijd even makkelijk om een wetenschappelijke theorie om te zetten in wetenschappelijk beleid. Politieke belangen spelen een rol, en ook de bezorgde burger bevat niet altijd welke overwegingen tot een bepaalde wet leiden. Prof. dr. Johanna Fink-Gremmels, zowel werkzaam in de wetenschap als in ‘Europa’, vertelt over het spanningsveld tussen wetenschap, beleid en publiek.

Bekijk het korte filmpje hieronder en/of de gehele lezing.

Wees welkom vanaf 22 september bij de nieuwe lunchlezingenreeks van Studium Generale, elke woensdagmiddag van 13.00-13.45 uur in de Boothzaal van de Universiteitsbibliotheek, Uithof.

Eén miljardste meter: dat is de schaal waarop nanotechnologie zich afspeelt, terwijl het de wereld verandert. Praktische toepassingen zoals zichzelf schoonwassende truien gaan hand in hand met medische vernieuwingen – bijvoorbeeld door je lichaam patrouillerende nanobots die je bloedspiegel perfect op peil houden. De mogelijkheden zijn overal, futuristisch en onvoorstelbaar.

Met 'Nano is groot. Theaterdebat over het ongrijpbaar kleine' brengen we iets anders op het podium dan je gewend bent. Acteurs brengen in dit theaterdebat de mogelijkheden en gevaren, de kosten en de baten van nanotechnologie voor het voetlicht. Discussieer mee en zie je ideeën vorm krijgen op het podium.

Kom ook op donderdag 21 oktober naar deze bijzondere avond!

Nog geen vakantie, gelukkig wel zomerweer. Bevorderlijk voor het humeur, maar niet voor de stapel essays over Leiderschap die ik nog na moet kijken en de laatste loodjes Studium Generale. Samen met het Centrum voor Aarde en Duurzaamheid ontwikkelen we een serie over de rol van wetenschap in maatschappelijke verandering. Onuitgesproken waarden over wat wetenschap is verhinderen ons vaak om anders tegen ons object van studie aan te kijken: de mens of de maatschappij, de files of de vleesconsumptie, gezondheid of ziekte, duurzame energievoorziening of zinnige sociale verbanden. Maar wie legt ons die waarden op en waarom zijn ze onuitgesproken?

Lees meer »

Hans van Maanen (Wetenschapsjournalist)

Wetenschappelijk onderzoek gemakkelijk beschrijven zodat mensen met een andere achtergrond het ook begrijpen: het is een moeilijk verhaal vol valkuilen. Dat merken wetenschapsjournalisten dagelijks als ze hun artikelen schrijven voor de krant. Als er iets niet klopt wordt de verantwoordelijkheid vaak bij de journalist gezocht, maar klopt dat wel? Wat kan een wetenschapper doen om zijn onderzoek correct in de krant terug te kunnen lezen? Een stoomcursus wetenschapsjournalistiek door Hans van Maanen.

Bekijk het korte filmpje hieronder en/of de gehele lezing.

http://www.youtube.com/watch?v=-0voB4gFFiE

Wees welkom vanaf 22 september bij de nieuwe lunchlezingenreeks van Studium Generale, elke woensdagmiddag van 13.00-13.45 uur in de Boothzaal van de Universiteitsbibliotheek, Uithof.

Ontwikkelingen in de nieuwe media volgen elkaar razendsnel op. Was er vroeger een overzichtelijke scheiding tussen radio, telefonie, tv en internet, tegenwoordig verschijnen tv en radio op internet, internet op tv en radio, kun je telefoneren met internet en internetten met je telefoon. De media mengen met elkaar en met de maatschappij. Het onderscheid tussen de online en offline wereld vervaagt. De tijd dat je achter een computer moest zitten om je mail te checken is allang voorbij.

Lees meer »

Eindelijk! Het begint. Het wereldkampioenschap betekent sportmanie op zijn heftigst. Ter illustratie: ‘Joran van der Sloot speelt geen rol meer, in Gaza is niks meer aan de hand en er is ook geen lek meer in de Golf van Mexico, want Robben heeft een spierscheurtje!’, aldus Johan Derksen.

Lees meer »

Gefelicteerd met je overwinning. Nu begint het echte werk. Vanuit Studium Generale willen we nog een initiatief onder je aandacht brengen waaraan veel partijen gewerkt hebben en hun kennis hebben gedeeld. Onder de noemer Nederland krijgt nieuwe energie is in aanloop naar de verkiezingen door alle partijen, ook door de basis van jouw partij nagedacht over een duurzame energievoorziening voor Nederland. Lees het na in De verklaring van Utrecht. Je zult er veel energie van krijgen.

Lees meer »

Over een paar dagen mag de Nederlandse bevolking naar de stembus om haar weloverwogen stem uit te brengen. We mogen weer kiezen.

Kiezen veronderstelt vrijheid. Niet alleen op politiek niveau, maar ook op een fundamenteler, individueel niveau. Hier zijn vrije wil en autonomie noodzakelijk om überhaupt te kunnen spreken van keuze. Maar zijn we wel zo vrij als we (willen) denken? Idealiter kiezen we een politieke partij op basis van inhoudelijke redenen. De realiteit lijkt echter anders.
Lees meer »

Op dit moment neemt Nederland de tiende plaats in op het lijstje van de meest concurrerende kenniseconomieën. Iedereen is het ermee eens dat dit moet veranderen. Nederland moet, wil en zal weer tot de top vijf gaan behoren. Dit is echter makkelijker gezegd dan gedaan. De HBO-raad, het ISO (Interstedelijk Studenten Overleg), de LSVb (Landelijke Studenten Vakbond) en de VSNU (Vereniging van Universiteiten) sloegen daarom de handen in elkaar. Samen pleitten ze afgelopen dinsdag bij de aanwezige partijen tijdens het hoger onderwijs debat de adviezen van de commissie Veerman ter harte te nemen. De uitvoering en facilitering van de adviezen van de commissie Veerman moeten vastgelegd worden in een nieuw regeerakkoord. Alleen op die manier zal Nederland weer zicht krijgen op de top vijf. Marja van Bijsterveldt (CDA), Mariëtte Hamer (PvdA), Alexander Pechtold (D'66) en Tofik Dibi (Groenlinks) gingen met elkaar in discussie.

Lees meer »

Voetbal en religie worden vaak met elkaar in verband gebracht. Er zijn zelfs mensen die spreken over voetbal als een nieuwe religie. Nu het misschien wel grootste sportevenement ter wereld voor de deur staat, het Wereld Kampioenschap voetbal, dringt de vergelijking zich weer aan ons op. Waarom worden voetbal en religie vaak aan elkaar gekoppeld? Is er inderdaad een verband? Zo ja, waar bestaat het verband uit? Antropoloog en ex-S.V. Heerenveenspeler prof. dr. Yme Kuiper ging tijdens de tweede lezing in de reeks Sportzomer uitgebreid op het onderwerp in. Voetbal is geen nieuwe religie, het is een platform waarop religie tot uitdrukking komt.

Lees meer »

Maandagavond 10 mei vond de tweede discussieavond rond het thema “Nederland krijgt nieuwe energie” plaats. Tijdens de eerste discussieavond werd al duidelijk dat de mogelijkheden om over te stappen naar hernieuwbare energie aanwezig zijn, maar dat ook een burgerinitiatief en nauwe samenwerking binnen de Europese Unie belangrijk en noodzakelijk zijn om de urgentie van de overgang naar volledig duurzaam geproduceerde energie kenbaar te maken.

Slim en aantrekkelijk
De stellingen van de tweede discussieavond waren voornamelijk gericht op het creëren van een aantrekkelijk investeringsklimaat door een wettelijk vastgelegd teruglevertarief voor duurzame energie, en het opzetten van een slimme energie-infrastructuur. Duitsland is een van de koplopers als het gaat om teruglever-vergoedingen voor het gebruik van duurzame energie. Ook in Spanje en Denemarken is er al sprake van een vast teruglevertarief en wordt er een stijging in het aandeel duurzaam geproduceerde energie waargenomen.

Lees meer »

Het is al weer een paar dagen geleden, koninginnedag. Maar na de turbulente dodenherdenking op de dam is het koningshuis nog steeds vol in het nieuws. Dr. Jeroen Koch (Cultuurgeschiedenis, UU)  werpt een blik op de geschiedenis van het koningshuis en het Nederlandse volksfeest, dat zijn oorsprong vond in Utrecht. Lees meer »

Afgelopen week werd in de Aula van de Universiteit Utrecht weer een klein beetje geschiedenis geschreven. Onder de noemer "Nederland krijgt nieuwe energie" werd een debat gevoerd over de toekomst van de energievoorziening en hoe die te verduurzamen. Duurzaam om mens en milieu te beschermen, maar ook omdat de fossiele brandstoffen opraken en de economie zoals die nu draait in de toekomst niet meer mogelijk is. Als je bedenkt dat de stellingen gezamenlijk waren geformuleerd door politici van bijna alle Haagse politieke partijen die over hun verschillen heen stapten om het grotere belang van een duurzame energievoorziening desnoods wettelijk af te dwingen, dan is dat wel heel bijzonder. Lees meer »

Er gaapt een diepe kloof tussen klimaatwetenschap en de belangrijkste afnemers van hun onderzoeken: de media en de politiek. Noch journalisten, noch politici weten de bevindingen van wetenschappers op juiste waarde te schatten. In de reeks Mens, Milieu en Meerwaarde spreekt klimaatambassadeur Wijnand Duyvendak zich uit: de neuzen van wetenschappers en politici moeten dezelfde kant opwijzen, waarna de media zal volgen. Pas dan ontstaat de context voor het juiste politieke klimaat om effectieve maatregelen te nemen en de klimaatcrisis te bezweren. Lees meer »

Vegetarisch koken wel voor je gezondheid, niet voor het milieu

Professor Rudy Rabbinge (Wageningen Universiteit) staat garant voor onconventionele uitspraken. Hij kijkt als landbouwwetenschapper naar de wereld en concludeert dat we makkelijk twee maal zoveel voedsel kunnen produceren in 2050 met een fractie van de belasting voor het milieu. Elk continent kan zelfvoorzienend worden en zelfs een Amerikaans dieet met heel veel vlees is mogelijk. Alleen is dat niet gezond, een Mediterraan dieet gebaseerd op een tiende van de hoeveelheid vlees is veel gezonder. Wel moeten de dogma's dat kunstmest, pesticiden en genetisch modificeerde gewassen per definitie slecht zijn opzij gezet worden. Als we die technieken slim en heel beperkt inzetten, samen met biologische bestrijding en volgens ecologische inzichten, kunnen we voedsel produceren op de beste gronden en de kwetsbare gebieden intact laten. Lees meer »

Denken over duurzaamheid kan iets tobberigs hebben, maar niet bij prof. Louise Vet (evolutionaire economie en directeur van het onderzoeksinstituut voor ecologie in Nederland, KNAW-NIOO). Op 23 februari liet zij weer zien hoe inspirerend en uitdagend duurzaamheid kan zijn in haar lezing over cradle tot cradle, het toepassen van ecologische principes in de economie. De aarde is er al veel langer dan wij, daar kunnen wij van leren. Het leven op aarde is gebaseerd op enkele principes. Als we die slim toepassen, en ook zorgen dat mensen de energie van de windmolen in hun straat zelf mogen hebben, dan zal niemand meer roepen: not in my backyard! Lees meer »

In de eerste lezing uit de lunchlezingenreeks Good science, bad science pleit wetenschapsjournalist Hans van Maanen voor een zorgvuldiger aanpak in de wetenschapsjournalistiek. Met vele voorbeelden maakt van Maanen duidelijk dat er nogal wat schort aan de wijze waarop wetenschappelijke resultaten - vaak uitgedrukt in cijfers, tabellen en grafieken - in de krant terecht komen.
Lees meer »

Volgens hoogleraar Milieukunde aan de Universiteit Utrecht, Klaas van Egmond is de discussie over het klimaatrapport niet zozeer een discussie over wetenschappelijke onjuistheden - niemand heeft immers nog de conclusies van het rapport bestreden - maar een verschil in waardenoriëntatie. Voor veel mensen is het een gruwel te denken dat we tot gezamelijke actie zouden moeten komen om mens en milieu te sparen. Van Egmond wijst op een doorgeschoten individualisme en materialisme als reactie op de angst voor "communistische toestanden" of "godsdienst fundamentalisme". We vechten alsmaar de vorige oorlog. Wijsheid is de middenweg kiezen en niet overreageren op de geschiedenis.

Lees meer »

De moraal komt niet zo maar terug. Dit hield de amerikaanse psycholoog en hoogleraar prof. Barry Schwartz zijn gehoor in de bomvolle Boothzaal van de Universiteitsbibliotheek afgelopen vrijdag voor. Het voorbeeld dat hij gaf was dat van een Isrealische creche. Om het laatkomen van ouders bij het ophalen te ontmoedigen werden boetes uitgedeeld. Dit werkte echter averechts: meer ouders kwamen te laat. Lees meer »

Of hoe meer kennis we hebben, hoe meer we weten wat we niet weten. Met bovenstaande paradox beantwoordde Herman Philipse maandagavond 8 februari de laatste vraag in de discussie naar aanleiding van zijn lezing over ‘betrouwbare kennis’ voor het Studium Generale van de Universiteit Utrecht. In deze eerste lezing in een serie van acht ging prof. Philipse in op de eeuwenoude vraag naar de betrouwbaarheid van kennis. Die vraag is voor wetenschappers van belang, maar ook in het dagelijks leven. Denk aan de discussie over het klimaatrapport afgelopen week en de kamerdiscussie over het onderzoek naar radicale groepen in Nederland. 

 Lees meer »

Alle weekendbijlagen staan er vol mee: het klimaatrapport bevat fouten. Is dat te tolereren? De belangen zijn groot en een fout kan grote gevolgen hebben.

Aan de andere kant is de eis aan de wetenschap om foutloos te werken onrealistisch. Niet alleen omdat wetenschappers mensen zijn en foutloos werken uitgesloten is, ook omdat de wetenschap nu eenmaal anders in elkaar zit. Lees meer »

Wat is talent eigenlijk? En hoe kunnen we talent zo optimaal mogelijk gebruiken? Bij deze vragen stond Doekle Terpstra, sinds 2005 voorzitter van de HBO-raad, de branche- en werkgeversvereniging van de Nederlandse hogescholen, stil tijdens zijn lezing in de serie Vergezichten.

Talent wordt vaak omschreven als het hebben van exclusieve en uitzonderlijke gaven. Een goed voorbeeld is Ard Schenk; hij schaatste stukken harder dan de gemiddelde Nederlander en had dus iets waar mensen trots (en/of jaloers) of konden zijn: iets exclusiefs en uitzonderlijks. Echter, zo stelt Terpstra, iedereen in de samenleving heeft een (uitzonderlijk) potentieel. Iedereen heeft iets waarin hij of zij uniek is, hoewel het misschien relatief ondergemiddelde vaardigheden zijn. De vraag wordt in dat geval hoe de samenleving zo ingericht kan worden dat ieders potentieel op een zo optimaal mogelijke manier wordt gestimuleerd en ingezet. Deze vraag speelt extra op in de complexe samenleving waarin wij vandaag de dag leven.

Volgens Terpstra spelen verschillende ontwikkelingen in de samenleving in op deze manier van kijken naar talent. Mensen zijn steeds meer geëmancipeerd  en nemen de regie over hun eigen leven (Herman Wijffels spreekt zelfs over de afgelopen eeuw als de ‘ eeuw van emancipatie’ ). Daarnaast spreekt Richard Florida in zijn boek The Rise of the Creative Class (2003) over de hang van de jeugd naar keuzevrijheid: zij laten zich niet meer zo gemakkelijk in maatschappelijke blauwdrukken opsluiten. De construtie van de samenleving zal dus, met andere woorden, niet meer van bovenaf plaatsvinden, maar van onderaf. Ook in het dagelijks leven ziet Terpstra deze focus op de competenties en de wil om te ontwikkelen van het individu: kinderen worden van homo sapiens steeds meer een homo zappiens, die in staat is om veel informatie zelf snel te verwerken. Ook in het onderwijs en op de werkvloer worden mensen uitgedaagd om de eigen talenten zo veel mogelijk te benutten.

Dit alles tezamen bewerkstelligt een kentering in de samenleving: de mens is op zoek naar erkenning en heeft de wil om zich te ontwikkelen. Dit wereldbeeld bied enorme mogelijkheden om de maatschappij zo vorm te geven dat het potentieel aan talent in mensen wordt benut. Hier is echter wel een kentering in de politiek voor nodig: verantwoordelijkheid moet teruggelegd worden bij de mensen zelf, in plaats van bij de staat. Dit stimuleert mensen om zelf aan de slag te gaan en de samenleving van onderaf vorm te geven, waarbij talenten uit alle lagen van de samenleving worden benut: een vergezicht om naar uit te kijken.

We leven in een tijd die wordt overschaduwd door crises die diep in de samenleving doordringen. In de serie Vergezichten wordt er geprobeerd voorbij ‘het hier en nu’ te kijken. Welke rol heeft wetenschap in de veranderende wereld? En hoe moeten politiek en beleid hierop inspringen? Een vijftal vooraanstaande wetenschappers en bestuurders zullen ingaan op de ontwikkelingen in de wetenschap en de maatschappij, en zo richting geven voor de toekomst.

Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, heeft haar visie op de  (politieke) samenleving gebundeld in het boek Geluk! Voorbij de hyperconsumptie, haast en hufterigheid dat vorig jaar is uitgekomen. Dit boek verscheen toen de financiële crisis net een paar maanden oud was. Nu een jaar later  blijken haar thema’s nog actueler en dringender.

Wereldwijd gaan we gebukt onder vier crises. Er heerst een economische crisis, die zorgt voor oplopende staatsschulden, werkeloosheid en armoede. Maar tegelijkertijd hebben we ook te maken met een klimaat-, een energie- en een voedselcrisis. Deze laatste drie worden overschaduwd door de eerste, maar dat maakt ze niet minder dringend en belangrijk. Alle vier zijn ze ook sterk met elkaar verbonden. Als er op zeer korte termijn niet wordt ingegrepen om de laatste drie crises een halt toe te roepen, zal dat op langere termijn, naast grote schade, ook tot grote economische gevolgen leiden.

In de aanpak van de crises moet er niet worden gekeken naar wat de beste oplossing is op de korte termijn, maar naar handelingen die het meeste effect hebben in de toekomst. Zo wordt voor de bestrijding van de economische crisis op allerlei gebieden flink bezuinigd, waaronder in ontwikkelingshulp. Deze bezuinigingen verergeren op de langere termijn de andere crises.

Alle crises zijn sterk verbonden met onze levensstijl. Sterker nog, ze zijn daaruit voort gevloeid. De financiële crisis is sterk gerelateerd met de (hyper)consumptie die in het Westen is ontstaan vanaf de jaren ’60. Rijkdom werd geassocieerd met status en welvaart. Dit leidde tot de opkomst van het consumentisme. Echter, de ontwikkeling van de rijkdom hield geen gelijke tred. Er ontstond een cultuur van lenen, een cultuur van leven op krediet met te hoge hypotheken. Een cultuur van hyperconsumptie.

Het steeds meer en steeds sneller consumeren hebben geresulteerd in de andere crises. Fossiele grondstoffen blijken niet onuitputtelijk, de gestegen CO2-uitstoot leidt tot opwarming van de aarde en bosontginning en verwoestijning resulteren onder andere in een voedselcrisis in ontwikkelingslanden.

Om de heersende crises aan te pakken, zullen we ter rade moeten gaan bij de aard van de samenleving volgens Halsema. Onze levensstijl moet worden heroverwogen. Een overgang naar een anti-consumptieve samenleving is hiervoor niet nodig. Consumptie is in wezen namelijk niet verkeerd. Consumptie geeft economische groei en welvaart, waardoor investeringen in crises en de publieke sector mogelijk worden gemaakt. Eerder de aard van consumptiegedrag moet worden veranderd. We kopen, omdat we denken er gelukkiger van te worden. Maar is dit wel zo?

Matiging van consumentisme en daarnaast een grotere verantwoording van de burgers zullen volgens Halsema een eerste stap zijn in de aanpak van de heersende crises. Hiervoor zijn alternatieve politieke keuzen nodig, die economische groei nog steeds stimuleren maar wel binnen bepaalde grenzen.

Aan wat voor keuzen moet er dan gedacht worden? Meer geld naar ontwikkelingswerk, hogere belastingstarieven voor vervuilende bedrijven en een hogere belasting voor de hoge inkomens zijn voorbeelden die Halsema hiervoor aandraagt. Een gelijkmatigere inkomensverdeling zal leiden tot een vermindering van de competitie in de samenleving. En het belastinggeld kan vervolgens weer worden geïnvesteerd in klimaatproblematiek en de publieke sector.

Maar verwezenlijking van een eerlijke en solidaire samenleving in een wereld zonder de beschreven crises betekent een lange weg met veel drempels. Het is moeilijk om keuzen te maken waarvan het effect pas op de lange termijn, gedeeltelijk zelfs pas in een volgende generatie, zichtbaar worden, wanneer daar aantrekkelijke keuzen tegenover staan die je op korte termijn geluk lijken te geven. Dergelijke keuzen vereisen investeringen. Niet alleen op nationaal niveau, maar vooral op mondiaal niveau.

De Universitaire Vredesdagen zijn in het leven geroepen door winnaars van de Nobelprijs die vinden dat wetenschappelijke kennis vooral bijdraagt aan oorlogsvoering. De UU organiseert dit symposium jaarlijks met de studentenvereniging voor internationale betrekkingen (SIB) en ontwikkelingsorganisatie Oikos om te laten zien hoe kennis kan worden ingezet voor vrede.

Dit jaar staat het symposium in het teken van de rol van Nederland in de internationale wapenhandel. Een rol die vragen oproept. Bijvoorbeeld over de partijen binnen en buiten Nederland die betrokken zijn bij de wapenhandel en financiering hiervan. Of hoe onze eigen pensioen- en spaargelden vaak indirect via leningen in wapens worden belegd. Nederlandse hightech en chemische producten worden gebruikt in conflicten. Hoe raken de onder- en de bovenwereld met elkaar verweven? Wie voelt de urgentie om hier een einde aan te maken? Tijdens dit symposium kan erover worden meegepraat met wetenschappers en deskundigen. De centrale vraag hierbij is hoe wetenschap, of wetenschappers, kunnen bijdragen aan vrede.

Na een openingslezing door prof. dr. Ko Colijn, verdeelt het publiek zich over vier workshops. Arjan El Fassed van Oxfam Novib laat de geïnteresseerden kennis maken met de Control Arms Campagne. Wat begon als een petitie, eindigde in een grootschalig internationaal verdrag om wapens terug te dringen. Ondertussen leiden Kris Douma (pensioenfondsbestuurder, Mn Services), Miriam Struyk en Roos Boer (beiden van IKV Pax Christi) een debat over het beleggingsbeleid van pensioensfondsen naar aanleiding van de ZEMBLA-documentaire Het Clusterbomgevoel. Een andere documentaire, Devil’s Bargain, is bron van discussie in de workshop onder leiding van Ton van den Brandt (UvA). Hierin gaat het hoofdzakelijk over de handel in wapens zoals die het Afrikaanse continent ontwricht. Tot slot is de vierde workshop besteed aan de Dialogue for Peaceful Change methode door Jaap van der Sar en Roos Lombo. Deelnemers leren in de praktijk hoe snel een tegenstelling tussen wij en zij ontstaat en hoe dialoog deze tegenstelling kan opheffen. Na de workshops is er in de pauze voor elke bezoeker een patatje oorlog.

Frank Slijper en Hans Achterhuis verzorgen aansluitend de avondlezingen, gevolgd door een paneldiscussie onder leiding van Georg Frerks.

Frank Slijper over beleid en praktijk van de wapenhandel in Nederland
Drs. Frank Slijper werkt al meer dan vijftien jaar als onderzoeker rondom het thema wapenhandel. Momenteel is hij senior onderzoeker en lobbyist bij de Campagne tegen Wapenhandel. Dit is een organisatie die het publiek en de politiek informeert over wapenhandel. In zijn functie heeft hij veel contact met allerlei internationale organisaties en voorziet hij Nederlandse politici van informatie over het wapendebat.

In een korte lezing legt Slijper eerst uit waarom hij tegen wapenhandel is. Hebben landen namelijk niet het recht om zich te beschermen, en dus op handel in wapens? Daar kan Slijper in meegaan, maar hij meent dat tot de tand toe bewapende landen sneller naar wapens zullen grijpen in een conflict. Wapens maken de kans op escalatie dus groter. Daarnaast zet hij een economisch motief uiteen: de hele wereld spendeert jaarlijks 1500 miljard dollar aan militaire uitgaven. Juist in deze tijd zijn er andere uitgaven die Slijper noodzakelijker vindt, zoals milieu en educatie.

Wat nu te doen? Slijper ziet gelukkig wel mogelijkheden en positieve ontwikkelingen. Zo ziet hij een rol weggelegd voor de media en de publieke opinie om druk uit te oefenen op de politiek om de wapenhandel aan banden te leggen. Er worden steeds meer internationale verdragen getekend om wapens aan te pakken. Ook is er steeds meer openheid wat betreft. Waar jaren geleden nauwelijks cijfers bekend waren, wordt deze informatie steeds meer transparant. Tot slot vraagt Slijper van wetenschappers een actievere rol in het publieke debat over wapenhandel.

Hans Achterhuis over wapens en geweld

Geweld. Kunnen we dat niet gewoon uitbannen en elkaar met rust laten? ‘Nee’, luidt het onheilspellende antwoord van Prof. dr. Hans Achterhuis tijdens het symposium Made in Holland over wapenhandel. In zijn lezing gaat Achterhuis in op de mechanismen van geweld, die een evolutionaire erfenis blijken te zijn. Hoe de mens vervolgens zijn eigen natuur verloochent blijkt volgens de spreker uit het gebruik van wapens.

Achterhuis start de lezing met een beschouwing van het begrip ‘geweld’. Wat voor processen liggen aan geweld ten grondslag? Hij onderscheidt de volgende vijf mechanismen:

Doel-middel denken: geweld als middel om een doel te bereiken. Maar let op; geweldig is geen simpel middel. Geweld doet namelijk wat met jezelf. Het sleept je mee, gaat je beheersen, en roept tegengeweld op.

Strijd om erkenning: veel mensen, groeperingen of zelfs complete landen strijden om respect en zijn bereid daar ver voor te gaan.

Wij-Zij tegenstelling: groepen zijn geneigd zich af te schermen voor andere groepen en zichzelf als ‘goed’ te zien, waarmee de andere groep automatisch ‘fout’ is.

Mimetische begeerte: de mens leert door na te doen. We willen hebben wat een ander heeft, of wat een ander wil hebben. De oplossing daarvoor is niet altijd even vreedzaam.

Spanning tussen moraal en politiek: de mens als individu kan misschien wel moreel zijn in zijn persoonlijke verhoudingen; voor groepen werkt het niet zo. Als groeperingen botsen is de moraal ondergeschikt.

Dieren zijn net mensen
Deze mechanismen zijn niet uniek voor de mens, meent Achterhuis. Hij analyseert de mens als dier en komt tot de conclusie dat alle geweldsmechanismen een vorm van erfelijke belasting zijn. Zo hebben ook dieren doelen. Bijvoorbeeld het vergaren van voedsel. Ga tussen een hond en zijn voederbak staan, en hij zal middelen inzetten om alsnog zijn bak te bereiken. Enige voorzichtigheid is hierbij vereist. Ook chimpansees vertonen verschillende vormen van geweld. Jane Goodall onderzocht sociaal gedrag in een chimpanseemaatschappij en trof daarin zowel de strijd om erkenning aan (welke aap mag op de apenrots?) en de wij-zij tegenstelling op het moment dat ze de groep in twee groepen splitste: vanaf dat moment was het haat en nijd tussen de groepen. Mensapen kennen bovendien een moraal, gezien de vredesceremonies en sus-symbolen die ze inzetten om conflicten te stoppen.

Deze evolutionaire bespiegelingen laten zien dat we geweld waarschijnlijk nooit helemaal uit zullen kunnen bannen. Wel kunnen we het reduceren en proberen te beheersen.

Wapens
Naast overeenkomsten tussen mens en dier, bestaat er ook een groot verschil: de mens gebruikt wapens, dieren niet. Conrad Lorenz, etoloog en voormalig nobelprijswinnaar, schreef een boek over agressie bij mens en dier en concludeerde o.a. dat sommige dieren remmingen op hun agressie hebben. Wat deze dieren gemeen hebben, is dat ze in één klap een conflict (zouden) kunnen beëindigen, zoals bijvoorbeeld een wolf die in één beet een halsslagader door kan bijten. Een andere wolf kan dit voorkomen door in het gevecht onderworpenheid te tonen. Door op zijn rug te liggen biedt hij als het ware zijn halsslagader aan, wat er vaak in resultaat dat de agressor niet bijt.

Niet elk dier heeft die remming. Dieren die niet in één stoot kunnen doden, zoals duiven of hazen, vertonen bijvoorbeeld vluchtgedrag om een conflict op te lossen. De mens is ook zo’n dier, maar wapens geven hem de mogelijkheid om een conflict op een andere wijze op te lossen. Op die manier bieden wapens ons instrumenten voor agressie waar we geen evolutionair remmingsmechanisme voor bezitten. Dat gegeven maakt het evenwicht tussen de (zwakke) remmingen en het vermogen om soortgenoten te doden zoek.
Door (afstands)wapens beschermt de mens zich bovendien tegen de gevolgen van zijn daad. Wie op een knop drukt en een bom gooit wordt niet geconfronteerd met de afschuwelijke beelden die zijn actie tot gevolg heeft. Dat gegeven maakt de volgende twist tussen twee populaire Amerikaanse stellingen zeer het beschouwen waard:

‘Guns kill people’ versus ‘People kill people; guns don’t.’

Ligt het niet aan ons dat we elkaar doden maar aan de vorderingen der techniek die ons zover drijft? of zouden we elkaar sowieso wel doden omdat we nu eenmaal zo zijn en zijn wapens slechts een passieve toeschouwer?

De mens naar de achtergrond
Bruno Latour, een Frans techniekfilosoof, ziet het niet zo zwart/wit. Techniek, zo zegt hij, kan je niet losdenken van mensen. Techniek zonder mensen zou slechts losse rommel opleveren. Anderzijds heeft de mens op elk punt van zijn bestaan techniek en werktuigen gebruikt. Tussen mens en techniek bestaat dus een koppeling. En die koppeling maakt de mens met een vuurwapen in feite een heel nieuwe soort. Of zoals Günther Anders, sociaal filosoof, opmerkte: ‘De rol van de mens neemt af. De mens als moreel handelend object verdwijnt achter zijn techniek.’

Dat maakt, concludeert Achterhuis, dat het wat al te kort door de bocht is om te zeggen: ‘People kill people, guns don’t.’ Dat impliceert namelijk dat alleen lichtzinnige,  gestoorde mensen wapens gebruiken. Terwijl vaak hele normale mensen een wapen aanwenden om een bepaalde situatie op te lossen.

Zelf handelen?
De sprekers en workshopbegeleiders zetten niet enkel theorie uiteen; ze geven ook praktische adviezen om zelf invloed uit te oefenen op wapenhandel of agressie. Neem bijvoorbeeld de pensioenfondsen die beleggen in wapens. Je kunt je pensioen niet zelf kiezen, maar wel laten horen wat we als publiek en als pensioenspaarders belangrijk vinden. Kijk op de pensioenwijzer website en stel vragen aan de bank of het pensioensfonds. Wat betreft het doorgronden van geweld zijn de mechanismen die Achterhuis in zijn beschouwing noemt vaak toe te passen voor begrip en analyse van het politieke actualiteitendebat. Op die manier zijn gewelddadige actualiteiten en agressieve retoriek wellicht beter te duiden en doorgronden. Tot slot bieden verenigingen zoals Oikos cursussen en workshops aan om te oefenen met geweld en zo geweldsproblematiek beter te begrijpen.

Na aanleiding van de workshop over de ZEMBLA-documentaire Het clusterbomgevoel

In de workshop na aanleiding van de ZEMBLA-documentaire Het Clusterbomgevoel uit 2007 met Kris Douma (Pensioenfondsbestuurder, MN Services) en Miriam Struyk en Roos Boer (beiden van IKV Pax Christi) staat het beleggingsbeleid van pensioenfondsen centraal.

In deze documentaire worden de vreselijke gevolgen getoond van clusterbommen, die ook na conflicten achterblijven op boerenland en op plekken waar kinderen spelen. Clusterbommen maken veel slachtoffers onder burgers, vaak lang nadat conflicten zijn afgelopen. Alleen al in Libanon liggen nog ongeveer 1 miljoen clusterbommen. Na het verbod op landmijnen, waar onder andere Lady Diana zich voor heeft ingezet, worden er steeds meer clusterbommen gebruikt, die om technische redenen destijds uitgesloten zijn van dit verbod. Omdat het onmenselijke effect van deze bommen even groot is als bij landmijnen, is er wereldwijd een coalitie ontstaan tegen de productie en het gebruik van clusterbommen.

In de documentaire wordt getoond dat Nederlandse pensioenfondsen het pensioengeld investeren in internationale bedrijven die clusterbommen maken. De bestuurders van de pensioenfondsen vinden het normaal dat investeringen alleen worden geselecteerd op rendement.

Deze documentaire heeft zowel bij het grote publiek als bij de pensioenfondsen een grote verandering teweeg gebracht in het denken. De panelleden van de workshop spraken over 'voor' en 'na' de Zembla- documentaire. Volgens hen gaan pensioenfondsen nu serieuzer in gesprek met maatschappelijke organisaties voor vrede en veiligheid. Ze proberen nu anders te communiceren met het publiek en ze zijn begonnen hun beleggingen te screenen. Een fonds als MN Services, dat de beleggingen beheert voor een groot aantal pensioenfondsen in onder andere de metaalnijverheid, heeft inmiddels twintig bedrijven uitgesloten van beleggingen. Maar nog veel bedrijven moeten worden onderzocht. Clusterbommen en duurzaamheid staan op de agenda van aandeelhoudersvergaderingen en ontwijkende antwoorden als in de Zembla-documentaire zul je niet meer horen.

Maatschappelijke organisaties, waaronder IKV Pax Christi, vinden dat de ontwikkelingen te langzaam gaan en dat alles te vrijblijvend is. Beleggers moeten nu met ieder bedrijf in overleg. Vredesorganisaties pleiten vanwege de urgentie van het probleem, voor bindende regelgeving, zodat er een verbod ontstaat op clusterbommen. De Tweede Kamer wil zich er momenteel niet inmengen en vertrouwt op het publieke debat. Maar zonder de beschikbaarheid van degelijke informatie in Nederland is er geen kans op een publiek debat. In de VS maken pensioenfondsen openbaar waarin ze beleggen en is ook informatie beschikbaar over wat fabrieken maken – is het een onderdeel van een clusterbom of een koekoeksklok?

Een ander probleem is, dat je je pensioen niet zelf kunt kiezen. Dus onze enige stem, naast stemmen voor de Tweede Kamer, is de pensioenfondsen te laten horen wat we belangrijk vinden als publiek en als pensioenspaarders. Kijk op www.pensioenwijzer.org en zie wat je kunt doen.

In de vierde lezing in de reeks 'Plug in', waarin de sprekers laten zien hoe de zogenoemde social media zich ontwikkelen komt de invloed op charitieve instituten als het Wereld Natuur Fonds als vierde aanbod. Onder de titel 'Wat gaat het Wereld Natuur Fonds doen?' vertelden Piet van Ierland (Chief marketing officer) en Marlou van Campen (Online marketing manager) van het WNF over wat voor impact social media hebben op de manier van werken van het WNF.

Wat kunnen charitatieve instellingen als het Wereld Natuur Fonds met de social media. Online middelen kunnen de campagnes ondersteunen en de band met het publiek versterken. Het Wereld Natuur Fonds staat voor het beschermen van de rijkdom aan plant- en diersoorten op aarde. Hoe groter het WNF is, hoe beter het daartoe in staat is, ook qua invloed op bedrijven, organisaties en overheden. Het WNF probeert daarom aan te sluiten bij de nieuwste webtrends zoals Hyves en Twitter. En ze wilt vooral op dergelijke netwerksites luisteren naar wat er leeft onder de bezoekers. Zo blijft het WNF steeds bezig met het zoeken en doorvoeren van verbeteringen en het benutten van nieuwe mogelijkheden. Het WNF laat zien dat mensen op een hele nieuwe manier betrokken kunnen zijn bij natuurbescherming.

Van Ierland en Van Campen namen elk een helft van de presentatie tot hun deel. Met de inleiding door Piet van Ierland over het WNF en meer inhoudelijk op social media door Marlou van Campen. Het WNF blijkt de meest gebruiksvriendelijke site te hebben in Nederland. En is het best vindbare doel. 99% van de Nederlanders kent het WNF. Online doet het WNF het dus helemaal niet gek. Van Ierland vertelde onder andere over de drie belangrijkste invalshoeken van het WNF: 1. Leefgebieden beschermen/ herstellen, 2. Aanpakken belangrijke bedreigingen, 3. Nederlandse samenleving bewust maken. Ook vertelde hij dat binnen de driehoek 'Beleid – Mensen – Veld' de mens centraal staat die alle drie kan aansturen. Daarbij kan geholpen worden door: geld, gedrag, groepsdruk en geestdrift. Een aantal acties waar het WNF concreet mee bezig is zijn bijvoorbeeld de viswijzer, actie tegen gloeilampen en meer aandacht vragen voor de bedreiging van de paling. Van Ierland benadrukte dat de kracht vooral zit in het horen van vrienden. Het WNF moet hun boodschap niet direct willen communiceren, juist het via via binnen krijgen van vrienden is sterker en blijkt betrouwbaarder. Want het WNF is ver weg en een vriend dichtbij. Zo vertellen de jonge rangers deur aan deur het verhaal van het WNF en worden de gevaren van overbevissing ook door de sportvisverenigingen verkondigd. Het WNF heeft veel liever 100.000 donateurs die 1 euro geven dan 1 die 100.000 euro geeft. Vooral omdat de geestdrift die in die groep mensen zit veel sterker is dan één grote vis met een zak met geld. En juist de Social Media en het Social networking kunnen de mond-op-mond reclame versterken. Online kunnen grote groepen ook makkelijker bereikt worden. Het is niet meer eenrichtingsverkeer, er is nu ook sprake van een dialoog met die grote groep. En met het voorbeeld 'Earth Hour' laat Van Ierland de kracht van dit machtige medium zien.

Na Van Ierland gaf Van Campen aan hoe binnen WNF gewerkt wordt met social media. Eerst vertelde ze hoe het vroeger ging. Namelijk dat op het moment dat je ergens aandacht voor wilde vragen je een persreis organiseerde waarop de 6 verslaggevers van de landelijke kranten, die zich bezighielden met natuur en milieu, op waren uitgenodigd. Dat was al voldoende om genoeg media-aandacht te genereren. Van Campen gaf aan dat dit nu zo niet meer werkte. Dat eigenlijk iedereen nu journalist is (iedereen heeft een camera) en dat je je nu moet afvragen: waar zitten die journalisten eigenlijk die ik wil bereiken. Dat begint met luisteren. Wat zeggen mensen waar? En dan informeren, terug praten en mee doen. Groundswell: …a social trend in which people use technologies to get the things they need from each, rather than from traditional institutions like corporations…Van Campen benadrukt dat het Luisteren (listening to), Informeren (talking to), Meedoen (energizing), Faciliteren van ambassadeurs (helping tot support itself) en Interne organisatie (embracing) niet perse via eigen kanalen hoeft. Juist het gebruik van bestaande kanalen kan goedkoper zijn en beter werken. Denk aan 'Waarbenjij.nu' waar reizigers worden gesteund met extra ruimte voor foto's van hun reizen wanneer ze lid worden van het WNF; een typische win-win situatie voor beide partijen. Dus als organisatie is het belangrijk om online actief te zijn om naar je klanten te luisteren, ze te informeren, mee te doen met hen, ze te faciliteren en zelf je organisatie hierop in te richten. Het WNF heeft onderzoek gedaan naar waar de fans van het WNF nu eigenlijk zitten. Daaruit bleek dat er bijvoorbeeld meer dan 40-hyves groepen zijn, dat via twitter er 597 followers zijn en 800 groepen op Facebook over WNF/WWF. Een hulpmiddel kan de checklist van Paul Blom zijn: 1. Wat is het doel?, 2. Zelf doen of via bestaande kanalen, 3. Actief of passief, 4. Verplaats je in je fan/ donateur, 5. Vooroplopen of meelopen en 6. Wil je het echt? Daarnaast benadrukt Van Campen ook dat je niet moet gaan afwachten maar actief online mee moet doen. Het doel van de boodschap moet concreet gemaakt en je moet je verplaatsen in de lezer. Zo heeft het WNF geleerd dat Hyves op zich zelf geen doel is maar iets doen met mensen op Hyves wel. Het samenwerken met WNF fans kan ook leiden tot het meer weten en kennis delen en ontwikkelen (het al eerder in de andere verslagen genoemde crowdsourcing). Maar lastig is dat natuurlijk wel want de 'autoriteit' vraagt om input, en ben je dan nog wel de autoriteit?

In de tweede lezing in de reeks 'Plug in', waarin de sprekers laten zien hoe de zogenoemde social media zich ontwikkelen en naast de politiek ook charitatieve instellingen en andere terreinen van de maatschappij beïnvloeden, komt de invloed op de wetenschap als tweede aan bod. Onder de titel 'Online werken aan de Nobelprijs. Hoe maken nieuwe media nieuwe wetenschap mogelijk?' vertelde drs. Anita de Waard (Elsevier Science en Universiteit Utrecht) over wat voor impact social media hebben op de wetenschap. Hoe wordt de wisdom of the crowd ingezet voor onderzoek? En op welke wijze wordt de wetenschap voor meer mensen toegankelijk, zoals onderzoekers in Afrika? Op welke manier zal het de wetenschap veranderen en willen we dat eigenlijk wel? Anita de Waard vertelde ons meer over de invloed van Social Media op de wetenschap. De Waard heeft een achtergrond in de experimentele natuurkunde en is sinds 1988 werkzaam bij Elsevier, eerst als uitgever en sinds 1997 als Innovator Disruptive Technologies bij de Labs Afdeling. Sinds 2006 werkt zij met steun van de Casimir-subsidie van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) tevens aan de Universiteit Utrecht, aan de ontwikkeling van een nieuwe, semantische vorm voor het wetenschappelijke artikel. Haar onderzoek richt zich op de manier waarop technologie wetenschappelijke communicatie kan verbeteren, zowel tussen wetenschappers onderling als tussen de wetenschap en een groter publiek.

Nieuwe technieken maken nieuwe wetenschap mogelijk. Daar begint Anita de Waard haar lezing mee. Er worden steeds meer nieuwe manieren om wetenschap te beoefenen gecreëerd door het gebruik van nieuwe technologieën. Meer en andere mensen kunnen deel uitmaken van de academische wereld. Maar waarom zouden we dat eigenlijk willen. De Waard noemt het obstakel van te weinig wetenschappers als belangrijk argument. Er studeren steeds minder studenten Beta opleidingen, zo zijn er maar weinig Computer Science studenten bijvoorbeeld. En studenten gaan steeds minder vaak scheikunde studeren. Daarnaast kunnen de fulltime wetenschappers maar een deel van hun tijd besteden aan wetenschap (denk aan onderwijs, organisatorische taken etc.). Maar wat doen deeltijdhoogleraren dan? Wat is daar nu aan te doen? De Waard noemt als antwoord 'Collective intelligence' (ook al eerder genoemd in de lezing van David Nieborg van 7 september). Door samen te werken zal er een boost ontstaan voor de 'effectiveness' in het werken van wetenschappers. In 1968 werd dit ook al door Engelbart genoemd: "The Computer could augment intellectual capability". Technologie werd gevaarlijk in die tijd gevaarlijk gevonden. Door onze hersenen aan elkaar te koppelen door middel van de technologie zouden we een groter geheel van hersenen kunnen maken en meer voor elkaar en met elkaar op kunnen lossen. Deze gedachte is nu inmiddels heruitgevonden onder de noemer Science 2.0. Het delen van kennis via het web gaat volgens democratische principes. Kloppen beweringen niet dan worden deze bijgesteld of verwijderd (denk aan de Wiki's). Maar is dat ook zo bij Science 2.0? Ook bij de initiatieven met betrekking tot wetenschappelijke sociale netwerken kan iedereen aanvullen en aanpassen om gemeenschappelijke kennis zichtbaar te maken. 'Edit this', 'Take part in the creation' etc. Wetenschap beoefenen is dus niet alleen meer toegankelijk voor de elite. Social media maken op die manier de wetenschap toegankelijker.

Door het web kunnen we in contact komen met groepen die via de traditionele kanalen minder gemakkelijk te bereiken zijn. Zo kun je als amateurwetenschapper nu je steentje bijdragen aan de wetenschap. Door bijvoorbeeld je computer beschikbaar te stellen als rekenmachine of mee te zoeken naar nog onontdekte hemellichamen. Een voorbeeld waar je als amateurwetenschapper mee kan doen is 'Wetware' (biologie wiki). Daar kunnen biologie protocollen geplaatst worden en gedeeld met anderen. Aanpassen, content toevoegen, wijzigen - deze wiki werkt zoals alle andere wiki's. En zo komt men tot de grootste gemene deler. Vaak volgt er status en erkenning, bij het plaatsen van vernieuwende content. Een ander voorbeeld van wetenschap 2.0 is het 'Folding@home'. Het vouwen van eiwitten blijkt een erg ingewikkelde methode en vergt veel rekencapaciteit. Door middel van je eigen prive playstation kun je rekencapaciteit (wanneer je geen gebruik maakt van de psp) doneren. Dit creëert een gevoel van deelname aan de wetenschap. Ook 'Galaxy Zoo' is een voorbeeld van Science 2.0 alleen wordt daar meer input verwacht en hulp bij het identificeren en classificeren van melkwegstelsels. Hanny van Arkel (Drentse lagere school juf) vond op die manier een nog onontdekt blauw artefact in de ruimte: 'Hannys voorwerp'. Wij blijken als mensen erg goed te zijn in het geven van kenmerken, veel beter dan de computer dat kan.

Daarnaast stellen bedrijven zich ook steeds vaker open voor de rest van de wereld. Onder de noemer 'Open innovatie' stellen organisaties problemen open voor wereld via internet. Ze plaatsen onderzoeksvragen op het internet (vaak ook staat er een vergoeding tegenover voor de antwoorden). Ook Elsevier doet dat, zij noemen dat de Grand Challenge. Iedereen mag daarbij meedenken. 'Seeking new ways...'. Dit is een manier voor bedrijven om goed te ontdekken wat er speelt, wat voor soort antwoorden mensen hebben. Dit soort methoden blijken een belangrijke voedingsbron voor bedrijven die steeds meer vragen om toegepast onderzoek. Science 2.0 blijkt niet eens heel krachtig te werken door de technologie, meer is het een soort houding die aangenomen wordt. Er wordt steeds meer gebruik gemaakt van de 'wisdom of the crowd'.

Maar het gebruik maken van de 'wisdom of the crowd' is nog steeds niet optimaal en volgens Anita de Waard komt dat door de taal van de wetenschap. Het wetenschappelijk betoog vindt de basis in de klassieke retorica. Elk vakgebied heeft zijn eigen grammaticale denkwijze en complexe taalvormen. Om artikelen gepubliceerd te krijgen moet je de ongeschreven regels goed begrijpen. Zo blijkt uit statistieken dat native english speakers een voordeel in het aantal publicaties te hebben ten opzichte van anderen. Veel van de narratieve structuren uit de klassieke retorica zie je terug in het wetenschappelijk artikel. Zo argumenteert wetenschap met taalsegmenten in een specifieke volgorde. Zo blijkt de taal van de wetenschap erg complex te zijn, en misschien wel een stuk minder toegankelijk. Is ze te versimpelen? Een andere vraag die Anita de Waard opgooit is die van wie er allemaal mee mag doen aan Science 2.0. Ongeveer 25% van de mensheid heeft nu toegang tot het net, waarvan 66 miljoen Afrikanen. Er zijn op dit moment +/- 60 miljoen wetenschappers wereldwijd. Er zijn dus meer mensen online in Afrika dan wetenschappers wereldwijd. De Waard vindt dit indrukwekkende cijfers. Toch is de vraag of iedereen mee kan doen. Want toegang tot de exclusieve wetenschappelijke tijdschriften is vaak erg duur. Ze zijn lang niet allemaal toegankelijk via 'Open Access'. Steeds vaak zijn er echter speciale regelingen voor deelnemers uit de armste landen.

De Waard besluit haar lezing met de stelling dat nieuwe technologie nieuwe wetenschap mogelijk maakt en ze vindt dat ook hard nodig. Vorige week bij de lezing van David Nieborg werd duidelijk dat in bepaalde mate de politiek democratischer wordt door de social media. Bij de wetenschap ligt dat toch anders. Je moet de wetenschappelijke taal machtig zijn en de regels en theorieën begrijpen. Niet alleen het toegankelijk maken van wetenschap, mede mogelijk gemaakt door de technologie, maar ook het toegankelijker maken van de regels achter de wetenschappelijke taal is nodig. Alleen dan is de wetenschap inderdaad toegankelijker aan het worden voor de amateurwetenschapper en andere geïnteresseerden. Het gaat dus niet alleen om de technologie maar om de wijze hoe je daar mee omgaat.

In de eerste lezing in de reeks 'Plug in', waarin de sprekers laten zien hoe de zogenoemde social media zich ontwikkelen en naast de politiek ook de wetenschap en andere terreinen van de maatschappij beïnvloeden, komt de invloed op de politiek als eerste aanbod. Onder de titel 'Obama's campagne. Tussen hoop en hype' vertelde Drs. David Nieborg (Media en Cultuur, UvA en lid van het campagneteam van Obama) ons alle do's en dont's uit de campagne van Obama. Hoe veranderde Social Media de politiek in Amerika? En zal het ook de Nederlandse politiek veranderen?

Drs. David Nieborg is als promovendus verbonden aan de Amsterdam School for Cultural Analysis (ASCA) en als docent aan de leerstoelgroep Media & Culture van de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde cum laude af aan de Universiteit Utrecht op de discussie rondom het ontwikkelen van games door het militair-industrieel complex. Zijn onderzoek richt zich op de interactie tussen participatiecultuur, gametechnologie en de politieke economie van de game-industrie. Hij schrijft regelmatig over nieuwe media in het algemeen en gamecultuur in het bijzonder voor diverse (online) magazines, kranten en internationale vaktijdschriften.

In de aanloop naar de Amerikaanse Verkiezingen van 2008 vertrok David Nieborg naar de Verenigde Staten om als gastonderzoeker aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) te gaan werken. Hij werd meegetrokken in de Obama-campagne en vond het Nieuwe Media aspect daarvan zo interessant dat hij er een studie onderwerp van maakte. Barack Obama wist met het juiste medium, de juiste boodschap en de juiste toon steeds zijn achterban te raken en ook fysiek te activeren. In de campagne zat alles: de succesvolle cocktail van email met embedded video, Facebook, Twitter, Flickr, SMS, goede branding, strakke leiding, een visie, en een eigen sociaal netwerk met events en game elementen om aanhangers aan te sporen.

Begin 2007 stelt Barrack Hussein Obama zich verkiesbaar. Nieborg zegt dat de 'Obama generatie', ofwel de millenials (tot 35 jaar) Obama in het zadel hebben geholpen en de verkiezingen voor hem hebben gewonnen. De stelling die Nieborg opwerpt is dat zonder nieuwe media Obama geen president was geworden. Juist de nieuwe media hebben de millenials sterk gemaakt. Zonder de oude media echter was er geen nieuwe media geweest. Televisie blijft nog steeds doorslaggevend in het slagen van een verkiezingscampagne. Want het politieke Amerikaanse spel draait om geld, geld om tv-reclames in te kopen. Nieuwe media moeten daarom niet gezien worden als een oplossing, meer als één van de belangrijke manieren om veel mensen (persoonlijk) te bereiken.

Roosevelt gebruikte de rethorica in de zaal en op de radio, Reagan was de eerste tv-president en Obama de YouTuber. Sinds de vorige verkiezingen van 2004 is het snel gegaan met de nieuwe media. YouTube kwam op in 2005, Facebook (de internationale tegenhanger van Hyves) in 2006 en Twitter in 2008. Nieuwe en oude media hebben een aantal specifieke eigenschappen. Zo gaan on- en offline inmiddels samen. Ze vullen elkaar aan. Zo vindt de communicatie niet alleen maar plaats via top-down maar juist ook door de nieuwe media bottom-up: als gebruiker heb je een stem, je kan eindelijk terug praten.

Deze media-convergentie kan je het beste uitleggen aan de hand van 3 punten. Ten eerste past niet alles meer in 1 zwarte doos, nee er komen juist alleen maar meer media. Keer een handtas binnenstebuiten en je vindt meerdere nieuwe media apparaten. Ten tweede stellen de nieuwe media je in staat om je kennis te delen via collective intelligence als Wikipedia. Dankzij ICT kunnen we kennis gaan delen met elkaar. Het collectieve verhaal van allen is veel beter dan het verhaal van één. Het derde punt is participatie cultuur, je hebt steeds meer media die je in staat stellen om informatie te delen en dat gaat dan via de participation culture. Participatie cultuur zal je ook gaan zien in Nederland, ideeën uit de fan-cultuur zullen ook terug gaan komen in de politieke cultuur. Maar vergeet de tv niet, als je niet op tv te zien bent kan je het wel schudden.

Wie is er actief via nieuwe media? 46% van de amerikanen gebruikte email, web en SMS om het nieuws over de verkiezingen te volgen, hun ideeën te delen en anderen te mobiliseren. Hoe heeft dat feitelijk plaats gevonden? Obama was overal, je kon er simpelweg niet omheen. Obama had allereerst een sterke boodschap die hij overal herhaalde: gezondheidszorg voor iedereen, nieuwe energie en onderwijs. Dat werd gecanoniseerd door de slogan 'Yes we can'. Het campagneteam van Obama was opgebouwd rondom drie peilers: 1. Mobilization --> organiseren, 2. Money --> financieren en 3. Messaging --> communiceren. Drie peilers die bij uitstek gemaakt zijn om via nieuwe media te bereiken. Je kan proberen om bij al die nieuwe media dingen te zijn, maar slimmer: plaats jezelf in het midden, Dat deed Obama via de site www.mybarackobama.com, een soort facebook met aanhangers van Obama (zie bovenstaande afbeelding) verzonnen om mensen bij elkaar te brengen. De nieuwe media doen dat. In de tijd rondom de verkiezingen zijn er 400.000 blogposts gedaan, en bestonden er 30.000 subgroepen op de site. Deze subgroepen mobiliseerden, en gingen samen de straat op om geld in te zamelen voor Obama.

Maar niet alleen MyBO heeft Obama zoveel mensen kunnen activeren maar ook door email. 500 miljoen dollar is in totaal opgehaald, waarvan drie kwart door email. Obama stuurde community organizers een email met de vraag of ze die wilden delen met hun vrienden, de formule die gebruikt werd: @ + YOUTUBE = #1. De Obama campagne heeft uitgevonden hoe e-mail en youtube te combineren zijn tot de succesvolste verkiezingscampagne ooit. Daarnaast waren er miljoenen mensen die lid waren van zijn youtube-account, waarop wekelijks een speech werd gepost. Honderden filmpjes werden gepost, Obama was overal te volgen. Obama heeft van 3 miljoen mensen, 6,5 miljoen giften ontvangen. Daar wordt ook een groot verschil gemaakt. Hij heeft de grote farmaceutische bedrijven, oliebedrijven etc. omzeild en is regelrecht doorgedrongen tot Jan Modaal, in Amerika ook wel Joe Sixpack. "There is no president who has been that directly connected to that many million Americans". Obama was altijd overal. Zo adverteerde hij zelfs in computerspellen.

De uiteindelijke sleutel tot succes bevindt zich in een hoop oorzaken. Obama is de eerste die op zo'n veelzijdige manier gebruik heeft gemaakt van de nieuwe media. Is er hoop in de polder? Nieborg is tot nu toe niet erg onder de indruk van de activiteiten van onze politici. Balkenende is te vinden op Hyves, Verhagen twittert. Maar we willen visie zien, zoals Obama profileerde op zijn blog. Transparantie, communicatie en participatie is nodig voor democratische besluitvorming. Helaas rammelt het nieuwe media beleid van onze overheid. Maar misschien is er hoop in de polder. Op naar de komende gemeenteraadsverkiezingen en op naar de 'Hollandse-Obama' campagne.