Studium Generale
Gestaltpsychologie
De gestaltpsychologie is een tak van de psychologie die begin twintigste eeuw opkwam, lange tijd in de vergetelheid raakte en mede dankzij het internet weer terug in de belangstelling is. Het belangrijkste principe van Gestalt (de Duitse term voor 'vorm' of 'geheel') is dat het brein holistisch, parallel en analoog is. Verder hebben onze hersenen de neiging tot zelforganisatie. De belangrijkste vragen die gestaltpsychologen stelden zijn:
De antwoorden die zij hierop vonden vormden de basis voor de gestaltwetten, die tegenwoordig veel gebruikt worden door makers van visuele informatie, zoals webdesigners en ontwerpers van infographics. De wetten geven namelijk inzicht in hoe ons brein informatie verwerkt.
Gestaltwetten
Hieronder volgen enkele wetten van de gestaltpsychologie, die als hulpmiddel kunnen dienen voor ontwerpers van visuele informatie, om de communicatie met gebruikers van hun werk zo goed mogelijk te laten verlopen. De wetten staan niet op zichzelf maar vormen een geheel, ook omdat ze in elkaars verlengde liggen. Sommige wetten zijn sterker dan anderen.
Niet elk beeld hoeft te voldoen aan de wetten, er zijn ontwerpers die hun creativiteit er niet aan ophangen maar tot zeer verrassende, sterke beelden komen. Anderen passen alle wetten toe op hun ontwerp. IKEA is het toonbeeld van Gestalt; van het ontwerp van hun producten en folders, tot aan het verloop van de wandelpaden en de architectuur van de gebouwen.
Wet van de eenvoud – Dingen worden waargenomen in de meest eenvoudige vorm. Gebruikers zijn van nature lui en willen (onbewust) niet hoeven puzzelen om de boodschap te begrijpen. Daarom is het goed om informatie te groeperen. Door alle gestaltwetten toe te passen, schept de ontwerper orde in chaos. In de voorbeelden van onderstaande websites zie je dat de websitedesigner rechts het begrepen heeft en links niet.
Wet van nabijheid – Dingen die dicht bij elkaar zitten worden als groep waargenomen, dingen die van elkaar verwijderd zijn als onafhankelijk. Bij het simpele plaatje hiernaast ben je als gebruiker geneigd te denken dat de stippen linksboven een groepje vormen waar de overige stippen niet bij horen.
Wet van overeenkomstigheid – Dingen die op elkaar lijken horen bij elkaar. Veel bedrijven maken hier gebruik van door continuïteit in de verpakking van hun producten aan te brengen. Bijvoorbeeld de verpakkingen van Euroshopper, die altijd rood met wit zijn. De visuele overeenkomsten gelden ook voor textuur, materiaal, hoeveelheid, dimensie, lijndikte en richting.
Wet van goede continuïteit – Dingen die in een doorgaande lijn of kromming zijn geplaatst worden door onze waarneming als een geheel gezien. Zo zie je als gebruiker bij het plaatje rechts dat de bovenste vertakking de doorgaande lijn is van het eerste segment en zijn het geen losse, op zichzelf staande stippen.
Wet van ervaring – Dingen die we waarnemen zijn we geneigd te vergelijken en te koppelen aan dingen die we al kennen. Deze wet is zeer populair onder webdesigners die abstracte symbolen en tekens gebruiken die naar functies verwijzen. Dit is voor een gebruiker veel makkelijker te verwerken dan een tekst. Ook de vaste opbouw van een krant of website is gebaseerd op deze wet (het weer staat altijd op pagina 17 en de column van Youp van 't Hek op de achterpagina, bijvoorbeeld). Hoe erg de gebruikers gehecht zijn aan een bepaald patroon blijkt wel als er verandering plaatsvindt en men massaal terug wil naar het oude ontwerp.
