In 2012 is het 300 jaar geleden dat Rousseau werd geboren en 250 jaar geleden verscheen zijn invloedrijke boek over opvoeden Émile ou l'éducation. Studium Generale vroeg hoogleraar Ontwikkelingspsychologie Willem Koops naar de invloed van Rousseau en waarom hij nog steeds zo belangrijk is.

Meer weten over Rousseau, opvoeding en burgerschap? Kom dan naar de serie Van nature goed! Aanstaande dinsdag 15 mei spreekt prof. dr. Wijnand Mijnhardt over Verlichte idealen in het onderwijs. Prof. dr. Micha de Winter opent met een actuele column. De inleidende lezing van prof. dr. mr. Herman Philipse is hier terug te zien: Verlichting - al drie eeuwen actueel.

Prof. dr. Maarten van Rossem ging in de driedelige lezingenreeks Kapitalisme in op de achterliggende factoren die een rol hebben gespeeld bij het ontstaan van de kredietcrisis, maar ook op de wortels van onze hedendaagse, relatieve welvaart. Kijk nu het YouTube-filmpje met de drie lezingen in vogelvlucht. Liever lezen? Hier download je een pdf-bundeling van de blogs die verschenen.

Van Rossem laat zien welke theorieën en historische motieven ten grondslag liggen aan het economisch beleid van het Westen van de afgelopen eeuw. Het Keynsianisme en het neoliberalisme streden met elkaar om dominantie, met de laatste als voorlopige winnaar. Of toch niet? De historische analyse van Van Rossem nodigt uit tot reflectie op de ideologieën die schuilgaan achter de economische besluiten van staten. Om de crisis het hoofd te bieden is een nieuwe koers wellicht nodig.

Poepen uit je mond, een scheten latende Osama Bin Laden of Jezus als superheld, het is allemaal mogelijk in de grove en grappige animatieserie South Park. Kenny, Stan, Kyle en Cartman zijn nu al zeventien jaar op tv te zien en nog steeds razend populair, zelfs als object van wetenschappelijke studie. In het kader van de blogserie over kunst en wetenschap voor het Studium Generale van de Universiteit Utrecht interviewde Roos Koene prof. Brian Dunphy van het Brooklyn College in New York die door Nederland toerde om lezingen te geven over South Park en ‘The American Experience’.

Studie naar South Park
Sinds 2008 geeft Dunphy de cursus ‘South Park & political correctness’ aan het departement Televisie en Radio. Volgens hem is South Park niet zozeer inhoudelijk interessant maar is de serie wel een goede manier om mensen aan het denken te zetten. In de show komt een breed scala aan controversiële onderwerpen aan bod, waaronder seks, het homohuwelijk, religie, oorlog, racisme en de Amerikaanse verkiezingen. In elke aflevering wordt de zaak eerst van verschillende kanten belicht en vervolgens belachelijk gemaakt. Na het zien van een aflevering ben je als kijker klaar voor de ‘echte’ discussie. In de syllabus van zijn cursus combineerde Dunphy afleveringen van South Park met wetenschappelijke teksten. Lees meer »

Twinkers zijn tweets die je aan het denken zetten. Studium Generale organiseerde een serie over De zwerm. Wat is zwermgedrag en wat kunnen we ermee verklaren? Kan het geheel meer zijn dan de som der delen? Hieronder vind je dertien twinkers naar aanleiding van de serie waarin deze vragen aan bod kwamen.

	1. Leren van vogelzwermen? Wetenschap benadert systemen in termen van emergentie en zelforganisatie. Nu: 13 twinkers over de zwerm.
	2. Dit voorjaar was de serie De zwerm: bit.ly/DeZwerm. #Zwermen volgens de #biologie, #psychologie, #filosofie, #economie en #CKI
	3. Zijn #zwermen te verklaren uit het gedrag van de afzonderlijke individuen of is er meer aan de hand? Is het geheel meer dan de delen?
	4. De biologie verklaart #zwermgedrag met 3 regels: attraction, alignment & avoidance. Zoals in een school vissen: bit.ly/dezwerm2
	5. Ook mensenmassa’s zijn te begrijpen met emergentie & zelforganisatie, vertelt psycholoog Jaap van Ginneken: bit.ly/dezwerm1
	6. Liesbeth Noordegraaf-Eelens: gedrag op de #beursvloer onbegrijpelijk zonder zwermperspectief. Het is kuddegedrag: bit.ly/dezwerm3
	7. ‘Spiegelneuronen zijn bepalend bij het inleven in de ander,’ zegt de neurowetenschap. Ook belangrijk bij zwermen? bit.ly/dezwerm4
	8. Zwermen zijn een inspiratie voor robotontwikkelaars, die zo intelligente, zelfdenkende robots kunnen programmeren. bit.ly/dezwerm5
	9. Ook ons ik kun je zien als een zwerm, een veelheid die als eenheid wordt waargenomen. Oftewel: ‘I am a crowd’: bit.ly/dezwerm6

	10. Is #zwermgedrag nu meer dan som der delen? Zo ja, wat is dat ‘meer’? Zo nee, is dan alles reductonistisch te verklaren?
	11. Filosoof Victor Gijsbers: emergent gedrag is reductionistisch te verklaren, maar die benadering is onpraktisch bit.ly/dezwerm7
	12. Emergentie en zelforganisatie hebben zeker een pragmatische waarde voor de wetenschap en we kunnen veel leren van ‘natuurlijke zwermen’.
	13. Meer weten over het zwermperspectief in de #wetenschap? Kijk alle lezingen over De zwerm terug op bit.ly/DeZwerm

Je kunt de alle lezingen in de serie De zwerm hier terugzien. Eerder twinkerde Studium Generale al over evolutie van de gewervelden, ethiek en het brein.

Wetenschap in Hollywood: over de zin en onzin van wetenschap in films.

De filmposter spreekt boekdelen:de skyline van New York bedolven onder een dik pak sneeuw dat bijna tot de toppen van de wolkenkrabbers reikt. Een knap staaltje beeldtaal. Vervolgens lees je dat de film van de makers van Independence Day is. Een beetje filmkenner weet dan dat je dan veel spektakel en weinig geloofwaardigheid kunt verwachten.

Paleoklimatologie
The Day After Tomorrow (2004) is een rampenfilm die de catastrofale gevolgen van de opwarming van de aarde weergeeft.Hoofdpersoon is weerdeskundige Jack Hall. Hij is paleoklimatoloog en dat wil zeggen dat je het klimaat bestudeert aan de hand van gegevens uit het verre verleden, met bijvoorbeeld bodemmonsters of fossielen. Nadat hij tijdens een expeditie op Antarctica de gevolgen van de opwarming van de aarde aan den lijve heeft ondervonden (hij valt bijna van een afbrokkelende ijskap) probeert hij de wereld bewust te maken van klimaatverandering, maar tevergeefs. Totdat de hele wereld wordt getroffen door vernietigend weer: sneeuwstormen in New Delhi, een hagelstorm in Tokyo en tornado’s in Los Angeles. Lees meer »

Het is dit jaar driehonderd jaar geleden dat de filosoof Jean-Jacques Rousseau het levenslicht zag. Wat is de relevantie van zijn gedachtegoed voor de moderne mens? Volgens prof. Willem Koops heeft Rousseau een belangrijke rol gespeeld in de manier waarop kinderen opgevoed worden. In zijn inleidende column voor de lezing van prof. Herman Philipse in de serie Van nature goed, vertelt hij over de psycholoog Jean Piaget. Toen hij de verschillende ontwikkelingsstadia onderzocht die kinderen doormaken, kwamen die opvallend goed overeen met de ideeën van Rousseau zoals naar voren gebracht in zijn Émile ou de l’éducation. Niet vreemd, want de manier waarop kinderen op school onderwezen worden is in hoge mate beïnvloed door Rousseaus gedachtegoed. Rousseau leverde met Émile een blauwdruk die later waarheid zou worden en heeft daarmee een groot stempel op onze cultuur gedrukt. Lees meer »

Herdenken is proberen je de pijn en het lijden van de slachtoffers, maar ook van de overlevenden van de Tweede Wereldoorlog voor te stellen. Voor Micha de Winter betekent herdenken dat je je moet afvragen wat er precies gebeurd is tijdens de Tweede Wereldoorlog en de vele massaslachtingen die de wereld sindsdien heeft gekend. Op vrijdag 4 mei sprak pedagoog prof. dr. Micha de Winter de jaarlijkse herdenkingslezing uit in het Academiegebouw.

Daarin ging hij in op het herdenken van degenen die zich hebben opgeofferd voor onze vrijheid en waarom onderwijs en opvoeding zo belangrijk zijn voor het blijvend waarderen daarvan. ‘We denken aan mensen die alleen vanwege hun afkomst, etniciteit of geaardheid als minderwaardig worden beschouwd en zonder enig mededogen de dood zijn ingejaagd.’ Hoe heeft dat zo ver kunnen komen en, misschien nog belangrijker, wat kunnen we in onze tijd doen om herhaling in de toekomst te voorkomen? Lees meer »

Bekijk nu de derde videoblog in een serie die in samenwerking met de NTR tot stand komt, naar aanleiding van de Kettingreactie: Zijn wij ons brein? Prof. dr. Nora van Oostrom is hoogleraar Notarieel Recht. Juist in de rechtspraak heeft de vraag naar de aard van de vrije wil mogelijk verregaande gevolgen. Welke rol spelen neurowetenschappen in de rechtszaal? Lees ook het eerdere nieuwsblogbericht. De uitgebreide reacties zijn verzameld in de e-bundel Zijn wij ons brein, dat hier gratis te downloaden is. Het eerste filmpje, van dr. Martijn van den Heuvel is hier te zien, gevolgd door de reactie van Marcus Düwell.

Alles over de geschiedenis, ontwikkeling en toekomst van de mens en andere gewervelden komt aan bod in Evolutie van de gewervelden. Van dinosauriër tot dodo en tot de huidige mens: prof. dr. Jelle Reumer (Paleontologie, UU en directeur Natuurhistorisch museum Rotterdam) schetste in vier lezingen een beeld van de ontwikkeling van de gewervelden.

In de blogbundel zijn alle nieuwsblogs over de lezingen samengevoegd, inclusief de gastcolumn van Jelle Reumer, 'Stambomen en mobiles' en de 9 twinkers over #evolutie: tweets die je aan het denken zetten.

Bij toeval ontdekte cameraman en ecoloog John Liu een systeem dat een oplossing kan bieden voor wereldwijde voedselschaarste én dat volledig in harmonie met de natuur en lokale bevolking kan bestaan. Het is een vinding die de hele wereld op z'n kop zal doen staan, aldus Liu. De lokale bevolking van een lössplateau in China - een lössplateau dat bijna zo groot is als Nederland - liet hun dorre leefomgeving binnen enkele jaren transformeren in een weelderige oase. Nadat Liu dat zag, heeft hij er een wereldwijde missie van gemaakt woestijnen te vergroenen en biodiversiteit te herstellen. Onlangs besteedde Tegenlicht een uitzending aan zijn revolutionaire missie. Kijk de uitzending terug op de site van Tegenlicht.

In de serie Rights to a green future spraken verschillende onderzoekers uit verschillende disciplines van internationaal recht tot filosofie over het wereldwijde klimaatvraagstuk met betrekking tot mensenrechten. Kijk bijvoorbeeld de lezing van prof. dr. Rosemary Rayfuse over collectieve actie in strijd tegen verdere versterking van het broeikaseffect. Prof. dr. Lennart Olson sprak over de impact van klimaatverandering.

In 2010 organiseerde Studium Generale in samenwerking met het Nanopodium het theaterdebat Nano is groot onder leiding van dr. Frank Kupper, theatermaker en universitair docent wetenschapscommunicatie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. In het kader van de serie blogs over kunst en wetenschap vroeg Roos Koene hem naar zijn visie op kunst en wetenschapscommunicatie, met name als het gaat om complexe, betwiste onderwerpen. In het theaterstuk gingen de acteurs op een interactieve manier een dialoog met het publiek aan, in theaterscènes over verschillende aspecten van nanotechnologie zoals gezondheid. Is deze vorm van wetenschapscommunicatie effectief? Is theater een goed medium om wetenschappelijke kennis over te brengen en een maatschappelijke dialoog te starten? En wat is de meerwaarde van de performatieve kunstvorm zoals theater? Lees meer »

Tijdens de theatertour De verboden wetenschapsmonologen in maart 2012, vertelden vier acteurs de indringende verhalen van vervolgde academici die in Nederland een veilige werkplek vonden. Onderstaand filmpje geeft een impressie van de verschillende levensverhalen, waaronder die van Salah Al-Zuhairy, een microbioloog uit Irak. Hij vertelt over de moeilijke omstandigheden in zijn eigen land die hem dwongen te vluchten, en hoe hij voor het eerst sneeuw zag.

Omdat de verhalen, muzikanten en acteurs per voorstelling wisselden, was geen avond hetzelfde. Kijk hier voor meer informatie over de unieke avond in Utrecht. Natuurlijk kun je deze ook in het geheel terugzien.