Nieuwsblogthema: Wetenschapsfilosofie

Kees Moeliker (Ig Nobelprijswinnaar en conservator Natuurhistorisch Museum Rotterdam) was afgelopen februari te gast bij het conferentie event TED. Hier sprak hij over hoe een dode eend zijn leven veranderde. Zijn verhaal was behalve informatief ook bijzonder geestig. Hij vertelt hoe in 1995 een woerd tegen zijn ruit vloog en een andere mannetjes eend ermee ging paren. Aangezien Moeliker van huis uit ornitholoog (vogelkundige) is, ging hij er eens goed voor zitten om het fenomeen te bestuderen. "After 57 min I'd seen enough" zegt hij.

In 2001 publiceerde hij zijn bevindingen,...

De krachtenbalans in een bewegende paardenstaart, het knoeien van koffie terwijl je loopt en een spraakverstoorder om iemand de mond te snoeren: wetenschappers die hier onderzoek naar deden, wonnen allen de Ig Nobelprijs. Dit is de prijs voor wetenschappelijk onderzoek dat je eerst laat lachen en je daarna aan het denken zet. Kees Moeliker (conservator Natuurhistorisch Museum Rotterdam), zelf ook winnaar vanwege zijn publicatie over homoseksuele necrofilie bij wilde eenden, vertelt in de achtste en laatste lezing van de reeks 'Op ’t randje' over zijn eigen onderzoek en verschillende winnaars van...

Tot beste columnist van de cursus wetenschapsfilosofie 'Op 't randje' is uitgekozen Suzanne Hoogeveen. Van harte gefeliciteerd! Van alle 250 studenten die zich hebben ingeschreven voor de cursus waren de columns van Suzanne van de meest constante, beste kwaliteit.

Het schrijven van een goede column bij een cursus wetenschapsfilosofie moet niet onderschat worden. De lezer moet bij zijn lurven worden gepakt en in sneltreinvaart worden meegenomen in de gedachtegang van de auteur. Dat vergt stilistisch vernuft, originaliteit, creativiteit en een zekere speelsheid. Bovendien moet de kern, de centrale...

De afgelopen decennia is er een duidelijke toename te zien in de populariteit van rankings (denk aan restaurantlijstjes van Iens, most read lijstjes op Amazon en programma's als Ranking the stars). Ook bij universiteiten wordt getracht het verschil in excellentie te bepalen. Op zich is dit een nuttig fenomeen doordat het de transparantie vergroot en competitie de universiteiten wakker houdt. Maar welke factoren bepalen eigenlijk excellentie? En wat is het gevolg van ranking? In de zevende lezing van de reeks Op ’t randje spreekt dr. Sarah de Rijcke over...

Zet mensen in een groep, geef ze een rol, en instrueer ze om die rol zo levensecht mogelijk te spelen. Dat was het experiment dat de Amerikaanse psycholoog Philip Zimbardo in augustus 1971 in werking zette: 24 jongemannen werden willekeurig ingedeeld bij de groepen ‘bewakers’ en ‘gevangenen’. En al snel liep het uit de hand. De bewakers, soms geprovoceerd door de gevangenen, gaven staaltjes sadisme ten beste die compleet strijdig waren met de psychische normaliteit uit hun normale leven (daarop waren ze vooraf getest).

Zimbardo, die volgende week 80 wordt, was niet...

Een steeds groter deel van het leven speelt zich online af. Sociale media verbinden en zoekmachines als Google voorzien ons van alle informatie. Maar hoe groot is de invloed van deze platformen? Zijn we in staat zelf te bepalen wat we doen, of gebruiken wij de media net zo goed als zij ons? In de vijfde lezing van de serie Op ’t randje sprak prof. dr. José van Dijck, hoogleraar Vergelijkende Mediastudies aan de UvA, over de centrale rol van zoekmachines en sociale mediaplatformen in de wetenschap.

Ondanks...

Is ketchup goed tegen hart- en vaatziekten? Zijn hiphoppers crimineler dan gemiddeld? Deze uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek zijn voorbeelden van slechte wetenschap, gepresenteerd als waarheid in de media. Wie is hier de schuldige, de pers of de wetenschapper? Hoewel het beeld van allesverdraaiende media heerst, ligt er een grote schuld bij wetenschappers van tegenwoordig, aldus wetenschapsjournalist Hans van Maanen. In de vierde lezing van de lezingenreeks Op ’t randje bespreekt hij de verhouding tussen media en de wetenschap en hun beider verantwoordelijkheden in presentatie van wetenschap.

Als wetenschapsjournalist...

Wetenschap is per definitie grensverleggend. Maar hoe bepaal je wat voor wetenschappelijk door kan en wat niet? En wie bepaalt die grenzen? In de derde lezing in de reeks Op ’t randje behandelde prof. dr. Paul Ziche, hoogleraar Wijsbegeerte, verschillende criteria en laat zien waarom deze geen bevredigend antwoord opleveren.

Niet-wetenschap
Als mens hebben we behoefte aan duidelijkheid en kaders. Graag geven we aan waar de grenzen van een vakgebied liggen. Het maakt onze wereld overzichtelijk en duidelijk. Maar niet elk veld laat zich even gemakkelijk definiëren. Disciplines die...

Waar blijft een mens als hij slaapt, comateus is of overlijdt? Het lichaam ligt waarschijnlijk in een bed of kist, maar waar is het bewustzijn? Is het ergens anders, tijdelijk op stand-by of geheel verdwenen? Je kunt ervaringen hebben die met de huidige overheersende visie van de neurowetenschap, waarin je hersenen je bewustzijn bepalen, niet te verklaren zijn. Zo hebben patiënten met een hartstilstand in een vijfde van de gevallen herinneringen aan de tijd van hun reanimatie, de tijd dat ze klinisch overleden waren. Pim van Lommel, cardioloog en bekend van...

Wetenschap is een zoektocht naar de waarheid, zo wordt vaak gezegd. Een onderzoeker wil ontdekken hoe de wereld werkt en in elkaar zit. Maar klopt dat mooie beeld wel? En kunnen we zomaar alles onderzoeken? Wie bepaalt waar de grenzen liggen?

In de eerste lezing van de serie 'Op 't randje', presenteerde prof. dr. Hans Clevers een tweeluik. Clevers sprak eerst als president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW), waar hij zich vanaf zijn aantreden in 2012 bezig moest houden met een reeks fraudegevallen in de...