Studium Generale Universiteit Utrecht

Oefening baart kunst

Filosofen over de praktijk van het goede leven

De kunst van het leven is niet in formules te vatten die je maar één keer hoeft te horen. Levenskunst is praktisch en vraagt om aandacht, opmerkzaamheid en handelen, niet om regeltjes en voorschriften. Oefenen is de rode draad. Dat zal ook blijken uit de lezingen in dit programma.

Zodra we het over levenskunst hebben, dreigen er twee valkuilen. Het is makkelijk om terug te grijpen op voorgeschreven leefregels of boeken als Verander je leven in tien stappen. Alsof het geheim van een succesvol leven zich een-twee-drie laat ontrafelen. De andere valkuil is zweverigheid. Voor de wetenschappers die aan het woord komen in dit programma, staat voorop dat ideeën niet alleen mooi moeten zijn, maar ook toepasbaar in het dagelijks leven. Thuis, op het werk en in vriendschappen met anderen. Ze streven naar een denkwijze die consequent en doordacht is. Voor het goede leven zijn geen wetten, maar dat betekent niet dat er niets over te zeggen is.

In de lezingen overstijgen de sprekers periodes en stromingen en laten ze constanten zien in het denken over het goede leven, en de verschillende gedaanten die dit aanneemt. Van de oosterse wijsheid en de klassieke oudheid tot moderne levensverhalen. Van de vraag hoe je omgaat met emoties, tot je plaats in de wereld en je relatie met anderen. Levenskunst is hard werken, maar oefening baart kunst.

Deze reeks sluit aan op de lezingen van professor Joep Dohmen en professor Maarten van Buuren in de serie Levenskunst.

Ga naar het forum Oefening baart kunst en laat je bericht achter!

Programma

Dinsdag 15 september
De leegte laten
Prof. dr. Henk Barendregt
Grondslagen van de Wiskunde en Informatica, RUN
Opname
Verslag
Prof. Henk Barendregt, hoogleraar in de wiskunde en informatica, verbindt inzichten uit de vipassana yoga met een levenskunst voor de hedendaagse drukke consumptiemaatschappij. Hoe ga je om met dingen waar je geen controle over hebt, zoals ziekte of een relatiebreuk? Hoe biedt je weerstand aan alle verleidingen die afgevuurd worden?

Dinsdag 22 september
Klassieke deugden
Prof. dr. Paul van Tongeren
Wijsgerige Ethiek, RUN en Hoger Instituut voor Wijsbegeerte KU Leuven
Opname
Verslag
Aristoteles schreef in zijn Ethica over de deugden, die eigenlijk aan de basis van elke ethiek en levenskunst liggen. Tegenwoordig hangt er een truttig imago om deugdelijkheid heen. Prof. Paul van Tongeren laat zien hoe onterecht dat is. Deugden zijn geen rijtje saaie eigenschappen, verre van: denk maar aan humor, moed en vrijgevigheid.

Dinsdag 29 september
Opnieuw beginnen
Prof. dr. Marli Huijer
Filosofie en Beroepspraktijk & Civis Mundi en hoogleraar Filosofie van Cultuur, Politiek en religie, EUR
Opname
Verslag
Prof. Marli Huijer onderzocht voor haar boek Opnieuw beginnen aan de hand van verhalen en de wijsbegeerte wat een wending in je levensverhaal voor betekenissen heeft. Iedereen verlangt wel eens naar een nieuwe start, maar is het wel mogelijk je oude ik achter je te laten en een onbeschreven toekomst tegemoet te gaan?

Dinsdag 20 oktober
Filosoferen over emoties: ik denk dus ik voel
Drs. Miriam van Reijen
Filosofie en Ethiek, Avans Hogeschool Breda
Opname
Download hier de tekst van de lezing in pdf
Miriam van Reijen deed langdurig onderzoek naar de filosofie van emoties. Emoties komen voort uit achterliggende gedachten, zo stelt zij. Als we negatieve gedachten veranderen, is het misschien niet nodig om meegesleept te worden door woede of verdriet.

Dinsdag 27 oktober
De tijd dringt
Dr. Joke J. Hermsen
Filosoof en schrijfster
Opname
Verslag
Tijd is een van de belangrijkste thema's in de geschiedenis van de filosofie. Dr. Joke J. Hermsen onderzoekt de ervaring van tijd en de schoonheid van verveling. Haar boek Stil de tijd (oktober 2009) is een ‘pleidooi voor een langzame toekomst’. Zijn we overgeleverd aan de tijd van de klok of er is nog ruimte om te genieten van vertraging, verveling en de rust van het wachten?

Dinsdag 3 november
Engagement en strijd
Prof. dr. Désirée Verweij
Filosofie en Ethiek, Nederlandse Defensie Academie
Opname
Verslag
Prof. Désirée Verweij is hoogleraar militaire ethiek en sluit de reeks af met een lezing over de ultieme confrontatie met de ander. Welke keuzes maak je in het heetst van de strijd? Is engagement dan mogelijk of ben je alleen bezig met lijfsbehoud? Uiteindelijk moet iedereen zich verhouden tot de dood.

Tijd en locatie

Waar: Aula van het Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht
Tijd: 20.00 - 21.30 uur

Leestips & links

Annemiek Leclaire, Lessen in leven. Zelfhulp op de universiteit. Vrij Nederland, 12 september 2009 (een artikel over deze reeks)

Cokky van Limpt, Geluk nog niet meetbaar in hersenen. Trouw, 17 maart 2009
Koert van der Velde, Begrip ziel is misplaatste zelfoverschatting. Trouw, 17 april 2002
Martijn van Calmthout, Mediteren is echt heel exact. Nijmeegse logicus en boeddhist Henk Barendregt wil bewustzijn doorgronden. De Volkskrant, 26 mei 2007 (pdf)
Hij is waarschijnlijk het enige boeddhistische lid van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen.
De Gelderlander, 13 januari 2007 (pdf)
Paul van Tongeren, 'Deugdethiek in discussie.' Filosofie & Praktijk, 26 (3), p. 66-78
Peter Henk Steenhuis, Deugden leiden tot een voortreffelijk leven. Trouw 18 januari 2008
Peter Henk Steenhuis, De deugd ziet er goed uit, altijd. Trouw, 18 april 2009
Marli Huijer en Reinjan Mulder, Opnieuw beginnen, Nieuw Amsterdam, 2009
Marthe Kaan, Het roer kan nog altijd om. Verander en vind jezelf. nrc.next, 17 juni 2009 (pdf)
Miriam van Reijen, Filosoferen over emoties, Uitgeverij H. Nelissen, Baarn, 1995
Jolanda Breur, 'Wie de oorzaak kent, vindt rust.' Interview met Miriam van Reijen. Trouw, 2 juli 2009
Homepage van Joke J. Hermsen
In het najaar verschijnt van Joke Hermsen het boek Stil de tijd bij De Arbeiderspers
Jaco van Lambalgen, 'Er moet meer ethiek in legeropleidingen.' Interview met Desiree Verweij. Opzij, 1 februari 2007

Oefening baart kunst Filosofen over de praktijk van het goede leven
De kunst van het leven is niet in formules te vatten die je maar één keer hoeft te horen. Levenskunst is praktisch en vraagt om aandacht, opmerkzaamheid en handelen, niet om regeltjes en voorschriften. Oefenen is de rode draad. Dat zal ook blijken uit de lezingen in dit programma. Zodra we het over levenskunst hebben, dreigen er twee valkuilen. Het is makkelijk om terug te grijpen op voorgeschreven leefregels of boeken als Verander je leven in tien stappen. Alsof het geheim van een succesvol leven zich een-twee-drie laat ontrafelen. De andere valkuil is zweverigheid. Voor de wetenschappers die aan het woord komen in dit programma, staat voorop dat ideeën niet alleen mooi moeten zijn, maar ook toepasbaar in het dagelijks leven. Thuis, op het werk en in vriendschappen met anderen. Ze streven naar een denkwijze die consequent en doordacht is. Voor het goede leven zijn geen wetten, maar dat betekent niet dat er niets over te zeggen is. In de lezingen overstijgen de sprekers periodes en stromingen en laten ze constanten zien in het denken over het goede leven, en de verschillende gedaanten die dit aanneemt. Van de oosterse wijsheid en de klassieke oudheid tot moderne levensverhalen. Van de vraag hoe je omgaat met emoties, tot je plaats in de wereld en je relatie met anderen. Levenskunst is hard werken, maar oefening baart kunst. Deze reeks sluit aan op de lezingen van professor Joep Dohmen en professor Maarten van Buuren in de serie Levenskunst. Ga naar het forum Oefening baart kunst en laat je bericht achter!

Programma
Dinsdag 15 september De leegte laten Prof. dr. Henk Barendregt Grondslagen van de Wiskunde en Informatica, RUN Opname Verslag Prof. Henk Barendregt, hoogleraar in de wiskunde en informatica, verbindt inzichten uit de vipassana yoga met een levenskunst voor de hedendaagse drukke consumptiemaatschappij. Hoe ga je om met dingen waar je geen controle over hebt, zoals ziekte of een relatiebreuk? Hoe biedt je weerstand aan alle verleidingen die afgevuurd worden? Dinsdag 22 september Klassieke deugden Prof. dr. Paul van Tongeren Wijsgerige Ethiek, RUN en Hoger Instituut voor Wijsbegeerte KU Leuven Opname Verslag Aristoteles schreef in zijn Ethica over de deugden, die eigenlijk aan de basis van elke ethiek en levenskunst liggen. Tegenwoordig hangt er een truttig imago om deugdelijkheid heen. Prof. Paul van Tongeren laat zien hoe onterecht dat is. Deugden zijn geen rijtje saaie eigenschappen, verre van: denk maar aan humor, moed en vrijgevigheid. Dinsdag 29 september Opnieuw beginnen Prof. dr. Marli Huijer Filosofie en Beroepspraktijk & Civis Mundi en hoogleraar Filosofie van Cultuur, Politiek en religie, EUR Opname Verslag Prof. Marli Huijer onderzocht voor haar boek Opnieuw beginnen aan de hand van verhalen en de wijsbegeerte wat een wending in je levensverhaal voor betekenissen heeft. Iedereen verlangt wel eens naar een nieuwe start, maar is het wel mogelijk je oude ik achter je te laten en een onbeschreven toekomst tegemoet te gaan? Dinsdag 20 oktober Filosoferen over emoties: ik denk dus ik voel Drs. Miriam van Reijen Filosofie en Ethiek, Avans Hogeschool Breda Opname Download hier de tekst van de lezing in pdf Miriam van Reijen deed langdurig onderzoek naar de filosofie van emoties. Emoties komen voort uit achterliggende gedachten, zo stelt zij. Als we negatieve gedachten veranderen, is het misschien niet nodig om meegesleept te worden door woede of verdriet. Dinsdag 27 oktober De tijd dringt Dr. Joke J. Hermsen Filosoof en schrijfster Opname Verslag Tijd is een van de belangrijkste thema's in de geschiedenis van de filosofie. Dr. Joke J. Hermsen onderzoekt de ervaring van tijd en de schoonheid van verveling. Haar boek Stil de tijd (oktober 2009) is een ‘pleidooi voor een langzame toekomst’. Zijn we overgeleverd aan de tijd van de klok of er is nog ruimte om te genieten van vertraging, verveling en de rust van het wachten? Dinsdag 3 november Engagement en strijd Prof. dr. Désirée Verweij Filosofie en Ethiek, Nederlandse Defensie Academie Opname Verslag Prof. Désirée Verweij is hoogleraar militaire ethiek en sluit de reeks af met een lezing over de ultieme confrontatie met de ander. Welke keuzes maak je in het heetst van de strijd? Is engagement dan mogelijk of ben je alleen bezig met lijfsbehoud? Uiteindelijk moet iedereen zich verhouden tot de dood.

Tijd en locatie
Waar: Aula van het Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht Tijd: 20.00 - 21.30 uur

Leestips & links
Annemiek Leclaire, Lessen in leven. Zelfhulp op de universiteit. Vrij Nederland, 12 september 2009 (een artikel over deze reeks) Cokky van Limpt, Geluk nog niet meetbaar in hersenen. Trouw, 17 maart 2009 Koert van der Velde, Begrip ziel is misplaatste zelfoverschatting. Trouw, 17 april 2002 Martijn van Calmthout, Mediteren is echt heel exact. Nijmeegse logicus en boeddhist Henk Barendregt wil bewustzijn doorgronden. De Volkskrant, 26 mei 2007 (pdf) Hij is waarschijnlijk het enige boeddhistische lid van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. De Gelderlander, 13 januari 2007 (pdf) Paul van Tongeren, 'Deugdethiek in discussie.' Filosofie & Praktijk, 26 (3), p. 66-78 Peter Henk Steenhuis, Deugden leiden tot een voortreffelijk leven. Trouw 18 januari 2008 Peter Henk Steenhuis, De deugd ziet er goed uit, altijd. Trouw, 18 april 2009 Marli Huijer en Reinjan Mulder, Opnieuw beginnen, Nieuw Amsterdam, 2009 Marthe Kaan, Het roer kan nog altijd om. Verander en vind jezelf. nrc.next, 17 juni 2009 (pdf) Miriam van Reijen, Filosoferen over emoties, Uitgeverij H. Nelissen, Baarn, 1995 Jolanda Breur, 'Wie de oorzaak kent, vindt rust.' Interview met Miriam van Reijen. Trouw, 2 juli 2009 Homepage van Joke J. Hermsen In het najaar verschijnt van Joke Hermsen het boek Stil de tijd bij De Arbeiderspers Jaco van Lambalgen, 'Er moet meer ethiek in legeropleidingen.' Interview met Desiree Verweij. Opzij, 1 februari 2007