Boos

Foto: dj-albeat / Photocase.com

Printversie

Boosheid is een maatschappelijk fenomeen. Lange tijd werd er weinig onderzoek gedaan naar boosheid, geweld en agressie. De nadruk die de laatste jaren ligt op veiligheid in de samenleving laat zien dat dat aan het veranderen is. Toch blijft de aanpak vaak beperkt tot repressie. Kan het ook anders, bijvoorbeeld door meer aandacht voor opvoeding?

Allereerst moet dan de vraag worden onderzocht waar boosheid vandaan komt en hoe die zich in de jeugd ontwikkelt. Het is een persoonlijke, individuele emotie, die je niet graag bij jezelf onderkent. Iedereen is wel eens boos, maar echt agressief is slechts een kleine groep. Komt agressie wel voort uit boosheid of is het geen emotie? Abnormaal, agressief gedrag van jongeren blijkt psychische en fysiologische oorzaken te hebben. En ook de culturele achtergrond kan een rol spelen.

Wat we als normaal of afwijkend beschouwen verandert, net als de manier waarop agressie wordt geuit. Een voorbeeld is het pesten op internet. Kattenkwaad is van alle tijden, maar wanneer is er reden tot zorg? In hoeverre helpt straffen bij jongeren die op het slechte pad raken en in aanraking met justitie komen? Is het niet beter via de opvoeding agressie in te dammen? Radicaal gedrag is vaak een uiting van doorgeslagen idealen. Door pedagogische inzichten kan dit misschien wel worden omgebogen. Zijn de radicale jongeren van nu de kritische burgers van de toekomst?

Van deze reeks is ook een blogbundel verschenen, die hier te downloaden is in pdf-formaat.

Studiewaardeerbaar

Programma i.s.m. Faculteit Sociale Wetenschappen en Descartes Centre. Studenten van alle studierichtingen kunnen deze lezingen volgen als bachelorcursus voor 7,5 ECTS. Van 30-05-2011 t/m 26-06-2011 kun je je als student inschrijven voor de cursussen van blok 1 en 2. Schrijf je in voor de bachelorcursus 'Boos' voor 7,5 ECTS (code 200500034) in Osiris (via de volgende link). De na-inschrijving is geopend op 15 en 16 augustus.

Programma

WOENSDAG 14 SEPTEMBER
Agressie, opvoeding en ontwikkeling
Prof. dr. Willem Koops (decaan Sociale Wetenschappen, UU)
Senaatszaal, Academiegebouw

WOENSDAG 21 SEPTEMBER
Het kinderpsychiatrisch perspectief
Prof. dr. Walter Matthys (Psychiatrie, UU en UMC)
Senaatszaal, Academiegebouw

WOENSDAG 28 SEPTEMBER
Welke kinderen worden agressief en waarom?
Prof. dr. Bram Orobio de Castro (Ontwikkelingspsychologie, UU)
Aula, Academiegebouw
Van deze lezing is helaas geen opname beschikbaar, wel vind je hier een samenvatting. Hier kun je de powerpointpresentatie van de lezing downloaden.

WOENSDAG 5 OKTOBER
Cyberbullying – A new phenomenon?
Prof. Christiane Spiel (Psychologie, Universiteit van Wenen)
Senaatszaal, Academiegebouw
Let op: lezing is in het Engels

WOENSDAG 12 OKTOBER
Idealen op drift
Prof. dr. Marion van San (Recht, Economie, Bestuur en Organisatie, UU) en dr. Stijn Sieckelinck (FORUM, Instituut voor multiculturele vraagstukken)
Aula, Academiegebouw

WOENSDAG 19 OKTOBER
Straatcultuur onder Marokkaanse jongeren
Dr. Jan Dirk de Jong (Criminologie, VU)
Aula, Academiegebouw

WOENSDAG 26 OKTOBER
Meisjes, moeders en madams
Prof. dr. Dina Siegel (Criminologie, UU)
Aula, Academiegebouw

WOENSDAG 2 NOVEMBER
Boosheid: een positief pedagogische aanpak
Prof. dr. Micha de Winter (Pedagogiek, UU)
Senaatszaal, Academiegebouw

Leestips & links

Algemeen

• Kijk de eerdere serie Voorbeeldig opgroeien terug, over opvoeden in cultureel en historisch perspectief.
• Sociale ontwikkeling en het brein. Hoogleraar neurocognitieve ontwikkelingspsychologie Eveline Crone over de hersens van jongeren (pdf).
• Sarah Hrdy waarschuwt in haar Tinbergenlezing voor opvoeding tot onverschilligheid (pdf).
• Wat verstaan actievoerders onder radicalisme? (pdf) Het fotomuseum in Rotterdam zoekt een antwoord met de multimediale tentoonstelling Angry.
• 'De Egyptische opstand sluimerde al jaren'. Interview met politiek activiste Esraa Abdel Fattah. De Volkskrant, 2 april 2011.
• Theodore Dalrymple neemt geen blad voor de mond: 'Rellen Engeland zijn het loon van laf leiderschap.' de Volkskrant, 12 augustus 2011.
• 'Het probleem jongen'. De Pers gaat in op de vermeende problemen van jongens in het onderwijs, 24 augustus 2011.

Willem Koops

• Darwin, geschiedenis en opvoeding. Uitgeverij SWP, 2010.
• Wereldwijd opvoeden. Uitgeverij SWP, 2011.

Walter Matthys

• Malou van Hintum, De mythe van het agressie-gen. Vrij Nederland, 15 oktober 2005.
• Helft Nederlandse pubers heeft regelmatig milde psychotische ervaring. NWO, 8 september 2011.

Bram Orobio de Castro

• Nico de Feijter, Jongeren niet bang voor de gevangenis. Trouw, 29 maart 2011.
• Berber Rouwé, Na de zoveelste ruzie geven ouders het op. Een nieuwe methode om gedragsstoornis bij kinderen te voorkomen én behandelen (pdf). NRC Handelsblad, 1 februari 2011.

Christiane Spiel

• Aimée Kiene, Pestkop verhuist van schoolplein naar internet. De Volkskrant, 30 oktober 2004.
• Informatieve website over cyberpesten: www.cyberpesten.be

Marion van San en Stijn Sieckelinck

• Marion van San, Stijn Sieckelinck en Micha de Winter, Idealen op drift. Een pedagogische kijk op radicaliserende jongeren. Boom | Lemma, 2010.
• Marian Tjaden, 'Je moet ze horen, zien en ruiken. Dat is het echte werk.' (pdf) Akademie nieuws, oktober 2008.

Jan Dirk de Jong

• Jan Dirk de Jong te gast bij Pauw en Witteman, waar hij wordt geïnterviewd over zijn boek Kapot moeilijk. 12 november, 2008.
• Joeri Boom, Niet lullen maar poetsen. De straatcultuur van leipe Mocro's. De Groene Amsterdammer, 21 november 2007.
• Emoties van Marokkaans-Nederlandse jongeren heel erg Hollands. Gezondheidskrant.nl, 9 juni 2011.

Dina Siegel

• Dina Siegel en Sylvia de Blank, Vrouwen die in vrouwen handelen. Kennislink, 29 februari 2008.
• Dina Siegel sprak eerder bij Studium Generale in de serie Verkenners in de wetenschap, over De cultuur van misdaad. Lees ook het nieuwsblog over deze lezing: De cultuur van de Russische maffia Vory v Zakone.

Micha de Winter

• Marion van San, Stijn Sieckelinck en Micha de Winter, Idealen op drift. Een pedagogische kijk op radicaliserende jongeren. Boom | Lemma, 2010.
• Micha de Winter sprak eerder bij Studium Generale in de serie Voorbeeldig opgroeien: Opvoeden van wereldburgers. Kan dat? Lees ook het nieuwsblog over deze lezing: Wereldburgerschap als pedagogische ambitie. En De Winter sprak op de Vredesdagen 2011 On speaking terms over Vredeseducatie. Zie ook daarover het nieuwsblog Vredeseducatie: empathie en kritische reflectie.
• Micha de Winter, Wat mankeert fervente haters? de Volkskrant, 13 maart 2010.

In samenwerking met...

Faculteit Sociale Wetenschappen

Descartes Centre

Locatie en tijd

Waar: Academiegebouw, Utrecht

Wanneer: Acht woensdagen vanaf 14 september, 20.00-21.30 uur

Bekijk de lezingen online

Boos Agressie opvoeding en ontwikkeling

Prof. dr. Willem Koops

14 september 2011

Nieuwsblog

Jongeren die volledig ontsporen: het lijkt wel of dat steeds vaker voorkomt, en op steeds jongere leeftijd. In de samenleving klinkt de roep om een harde aanpak. Maar voordat ingrijpende maatregelen worden opgelegd aan de levens van kinderen, zou eerst onderzocht moeten worden wat agressie eigenlijk is. Waarom wordt het ene kind agressief en het andere niet? Hoe hangt dat samen met de ontwikkeling in de jeugd? En wat kan ertegen worden gedaan, zonder meteen te grijpen naar repressieve middelen? Willem Koops geeft een inleiding op de serie, waarin vragen als deze aan de orde zullen komen.

Boos Het kinderpsychiatrisch perspectief

Prof. dr. Walter Matthys

21 september 2011

Nieuwsblog

Waar komt agressief gedrag bij kinderen vandaan? De omgeving en de opvoeding zijn van invloed, maar de laatste jaren is er ook veel belangstelling voor de biologische en psychiatrische oorzaken. Walter Matthys doet hier onderzoek naar. Bestaat er zoiets als een gen voor agressie? Als dat zo is, valt misschien te voorspellen wie agressief wordt en wie niet. Het zit iets complexer in elkaar. Genen alleen veroorzaken geen gedrag. Juist aandacht voor de ouders en de omgeving blijft daarom belangrijk om te voorkomen dat agressief gedrag uit de hand loopt.

Boos Welke kinderen worden agressief en waarom

Prof. dr. Bram Orobio de Castro

28 september 2011

Nieuwsblog

Handout

Ieder kind is wel eens boos. Slechts een kleine groep krijgt echte gedragsproblemen. Hoe ontwikkelt een 'normaal' boos kind zich tot een jongere met afwijkend gedrag? Straf en detentie worden ingezet uit rechtsgevoel en met het doel de jongeren op het rechte pad te brengen. Vaak werkt dit juist averechts. In plaats van positieve vaardigheden om zich in de maatschappij staande te houden, ontwikkelen de jongeren hun slechte gedrag verder. Ook Bram Orobio de Castro pleit daarom voor aandacht voor ouders, opvoeding en omgeving.

Boos Cyberbullying A new phenomenon

Prof. dr. Christiane Spiel

5 oktober 2011

Nieuwsblog

Een nieuwe vorm van onaangepast gedrag is pesten op internet, ook wel cyberbullying genoemd. Agressief gedrag is van alle tijden, maar de manier waarop het zich uit verandert naar gelang de omstandigheden. Is dit het oude pesten in een nieuw jasje, of neemt het echt andere vormen aan? Er spelen sowieso nieuwe vragen mee. Voor ouders is het steeds lastiger om controle te houden en daders lijken steeds anoniemer te kunnen opereren. Filmpjes of foto's zijn haast onmogelijk te wissen. De impact is daardoor enorm, terwijl het plaatsen heel makkelijk gebeurt met één druk op de knop. Christiane Spiel deed onderzoek naar online pesten en vertelt over de feiten en mythes.

Boos Idealen op drift

Prof. dr. Marion van San

Dr. Stijn Sieckelinck

12 oktober 2011

Nieuwsblog

Jongeren die radicaliseren zien we over het algemeen als een groot probleem, of het nu gaat om moslimfundamentalisme, de kraakbeweging of extreem rechts. Marion van San en Stijn Sieckelinck vroegen radicale jongeren naar hun drijfveren en achtergronden, om zo een beeld te krijgen van het ontstaan van deze 'idealen op drift'. Want radicale opvattingen kun je ook zien als de uitdrukking van een sterk gevoeld idealisme. Misschien zit daar de weg naar meer begrip en beheersing. Juist het op voorhand verwerpen van radicale ideeën kan jongeren nog verder richting het extremisme drijven.

Boos Straatcultuur onder Marokkaanse jongeren

Dr. Jan Dirk de Jong

19 oktober 2011

Nieuwsblog

Jan Dirk de Jong mengde zich in een groep Amsterdamse jongens met een Marokkaanse achtergrond en leerde hun mores van binnenuit kennen. Jongens voor wie agressiviteit stoer is en van wie er velen in aanraking komen met justitie. Mag je hen dat aanrekenen? Of zijn zij slachtoffer van maatschappelijke omstandigheden die te wensen overlaten en van jarenlange achterstelling bij hun leeftijdsgenoten in betere buurten? Of is het onaangepaste gedrag uiteindelijk terug te voeren op de cultuur die zij van huis uit meekrijgen en waarin een begrip als eer zo'n belangrijke rol zou spelen. Jan Dirk de Jong betoogt dat het wel degelijk cultuur is die ten grondslag ligt aan delinquentie, maar dan de cultuur van de straat.

Boos Meisjes, moeders en madams

Prof. dr. Dina Siegel

26 oktober 2011

Nieuwsblog

Het lijkt soms alsof op steeds jongere leeftijd steeds ernstigere misdrijven worden gepleegd. Een voorbeeld is de praktijk van de loverboys, waar de laatste jaren veel aandacht voor is. Niet alleen de meisjes die slachtoffer zijn, maar ook de jongens die als pooiers en dealers optreden zijn vaak minderjarig. Dina Siegel doet antropologisch onderzoek naar de manier waarop deze praktijken en netwerken tot stand komen. In de ontwikkeling van dit soort crimineel gedrag blijkt de rol van de ouders en familie aanzienlijk te zijn. Als de omgeving van zulk groot belang is bij het voorkomen of pareren van afwijkend gedrag, hoe moeten problemen zoals van deze minderjarige criminelen dan worden aangepakt?

Boos Boosheid: een positief pedagogische aanpak

Prof. dr. Micha de Winter

2 november 2011

Nieuwsblog

Micha de Winter pleit bij het omgaan met agressie en boosheid bij jongeren voor een positieve benadering vanuit de pedagogiek, in plaats van repressie en straffen. Pedagogische inzichten kunnen dit gedrag misschien wel ombuigen. Het is normaal en gezond dat jongeren zich willen afzetten als zij hun eigen identiteit proberen vorm te geven. Dit moeten we in goede banen leiden en ondersteunen - vanuit huis, school en in de maatschappij - zonder meteen te (ver)oordelen. De opgewonden standjes van nu zijn misschien wel de kritische burgers van de toekomst.

Samenvattende film 'Boos'

Prof. dr. Willem Koops

Prof. dr. Walter Matthys

e.a.

20 december 2011

Boosheid is een maatschappelijk fenomeen. Lange tijd werd er weinig onderzoek gedaan naar boosheid, geweld en agressie. De nadruk die de laatste jaren ligt op veiligheid in de samenleving laat zien dat dat aan het veranderen is. Toch blijft de aanpak vaak beperkt tot repressie. Kan het ook anders, bijvoorbeeld door meer aandacht voor opvoeding?