De Nacht van Descartes Een dier om op te vreten

Heeft de vleeseter nog toekomst?

De eerste animal cops zijn aangesteld, terwijl we tegelijk ook nog steeds de 'plofkip' kennen die te dik is om te staan. Op zijn minst zijn we dus inconsequent te noemen in onze houding naar dieren. Sommige dieren verzorgen en aaien we, terwijl we andere opeten. Het konijn is zowel een knuffeldier voor kinderen als een maaltijd op ons bord. Daarnaast is het konijn proefdier in het lab, bontje aan een jas, ongedierte in de landbouw en deel van de door ons zo gewaardeerde natuur. Als we het welzijn van het dier als uitgangspunt nemen, dan zouden we zelfs hypocriet te noemen zijn. Is dat erg? Of is onze zorgplicht inderdaad afhankelijk van de context? Op het konijn zijn al minstens vier verschillende wetten van toepassing: de Flora- en faunawet, de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, de proefdierwet en de EU-richtlijnen voor hygiëne. Die kijken telkens vanuit een ander perspectief naar het dier.

Dieren zijn verworden van levende wezens tot productie-eenheden. Is de enige remedie voor dit alles het halveren van onze vleesconsumptie? In de stad heeft de burger een heel ander ideaal over wat goed is voor het dier op de boerderij of in de natuur. Maar hoe weten we wanneer een dier een goed leven heeft en gelukkig is? De geschiedenis en de filosofie van het denken over mens en dier kunnen helpen onze houding te bepalen voor de toekomst.

Een beeldoverzicht

Fotograaf (c) Wieke Eefting

Programma

Historische blik
Middagprogramma 14.00 tot 17.30 uur (Engelstalig), de deuren zijn vanaf 13.30 uur open.

Prof. dr. Peter Koolmees (Diergeneeskunde in Historische en Maatschappelijke Context, UU) is dagvoorzitter en opent de middag. Iedereen houdt van dieren, maar tegen elke prijs? De relatie tussen mens en dier is complex en tegenstrijdig; vergaande exploitatie en affectie komen naast elkaar voor. Wat is de historische context van onze huidige rationele en emotionele omgang met dieren? Dr. Susan Jones (Ecologie, Evolutie en Gedrag, University of Minnesota) vergelijkt de veterinaire praktijk in Europa en de VS. Europese dierenartsen knippen niet de oren en staarten van puppies en de klauwen van katten. De EU verbiedt het gebruik van verschillende hormonen bij dieren in de voedselindustrie. Dit soort praktijken worden als onveilig dieronterend beschouwd in Europa, terwijl ze de normaalste zaak lijken te zijn in de VS. Dr. Harriet Ritvo (Geschiedenis, MIT) spreekt over de groeiende interesse voor dieren als onderzoeksobject onder geestes- en sociale wetenschappers, en over de implicaties daarvan voor mensen en andere dieren. Dr. Dirk-Jan Verdonk (World Society for the Protection of Animals) schetst de ontwikkeling van de bio-industrie. En dr. Franck Meijboom (Ethiek Instituut, UU) spreekt over de ethiek van de diergeneeskunde. Diergebruik roept vragen op. Mag je, bijvoorbeeld, koeien in een megastal houden of juist een konijntje alleen in de achtertuin? De dierenarts wordt vaak met zulke vragen geconfronteerd. Dat is niet altijd makkelijk, omdat iedereen z’n mening heeft over hoe je met dieren hoort om te gaan. Ethiek biedt theorie om het in die praktijk uit te houden. Het middagprogramma is in het Engels (for English click here).

Actualiteitendebat
Avondprogramma 20.15 – 22.30 uur (Nederlandstalig)

We staan op een kruispunt in de geschiedenis van onze omgang met dieren, volgens prof. dr. Bert Theunissen (Geschiedenis van de Natuurwetenschappen, UU). Prof. dr. Berry Spruijt (Ethologie en Dierenwelzijn, UU) stelt het natuurlijk gedrag van dieren centraal in het denken over dierenwelzijn. Maar komt dat overeen met ons romantische wensbeeld van blije koeien in de wei? Ir. Suzanne van der Pijll (Adviesbureau Schuttelaar & Partners), gaat in op het consumentenperspectief. Dierenarts en jurist mr. drs. Jan Staman (directeur Rathenau Instituut) spreekt over de dubbelrol van de dierenarts als ambassadeur voor het dier en hoeder van de volksgezondheid.

Beide programmaonderdelen zijn onafhankelijk van elkaar te volgen.

De sluitingsdatum voor de columnwedstrijd is inmiddels verstreken.

Diergeneeskunde bachelorstudenten kunnen Capita Selecta-punten verdienen door aanwezig te zijn bij de Nacht van Descartes. Er wordt één Capita Selecta-punt voor de middag toegekend, één punt voor de avond, en drie voor het bijwonen van middag en avond.

Leestips en links

Joyce D'Silva, John Webster, The Meat Crisis. Developing More Sustainable Production and Consumption. Earthscan, 2010.
Jonathan Safran Foer, Dieren eten. Ambo|Anthos, 2009.
Dirk-Jan Verdonk, Het dierloze gerecht. Boom, 2009.
Cass Sunstein en Martha Nussbaum, Animal Rights: Current Controversies and New Directions. Oxford University Press, 2004.
Hal Herzog, We aaien ze, we haten ze, we eten ze. Ten Have, 2011.
Derek Parfit, On what matters. Oxford: Oxford University Press, 2011.
Pleidooi voor een duurzame veehouderij. Einde aan de georganiseerde verantwoordelijkheid. Een initiatief van wetenschappers, bedrijven, burgers en boeren.
Labyrint: vlees van de toekomst. Hebben we in de toekomst nog wel dieren nodig als we vlees willen eten? VPRO, 2010.
Een leuk hondje is soms het resultaat van een extreme inteelt(.pdf). Is die schattigheid dat waard?
Is de Nederlander inderdaad zo hypocriet ten aanzien van dieren als het soms lijkt? In de Groene Amsterdammer: 'Een zebravisje op Prozac'(.pdf).
Een column van Martijn Katan in het wetenschapskatern van het NRC over hormonen in het vlees(.pdf).
De Keuringsdienst van waarde onderzoekt de sterrenstatus van hen die op ons bord belanden.
We gooien bijna meer eten weg dan we gebruiken. Hoeveel voedsel verspillen we precies?
Smakelijk eten. Documentaire over de globalisering van de voedselindustrie.
Denk jij dat je het verschil kunt proeven tussen echt en nep vlees? De vegetarische slager daagt je uit.
Kunnen Kippen empathie voelen?
Is het gezond om een huisdier te hebben? To have or not to have a pet for better health? (.pdf) L.K. Koivusilta en A. Ojanlatva.
Het huisdier is tegenwoordig een volwaardig gezinslid. Een behandeling mag dus best wat kosten. HP/De Tijd liep een week mee in de Universiteitskliniek en beschreef hun bevindingen in: Vinger aan de poot (.pdf) HP/De Tijd dec 2007.
Dieren zijn geen burgers - hooguit hamburgers (.jpg) Coen Simon
Opvattingen over dierenwelzijn in Nederland - verslag van een publieksenquête (.pdf) door Ergo: Bureau voor markt- en beleidsonderzoek (2007)
The Impact of Pets on Human Health and Psychological Well-Being: Fact, Fiction, or Hypothesis? (.pdf) H. Herzog. Current Directions in Psychological Science 2011
Michiel Korthals in de ABG over de zin en onzin over onze vleesproductie.
Europarlementariër Liotard over het dierenleed dat bij klonen komt kijken.
Is de dierenarts een instrument in handen van de farmaceutische industrie?(pdf)
Het is 'al lang niet meer cool om een steak te eten'. Arjen Schreuder in NRC (09-09-2009)
Animal Ethics Dilemma. Op deze website vind je een aantal interactieve ethische dilemma's met vragen over onze omgang met dieren. Onderzoek de dilemma's en ontdek hoe verschillende ethische benaderingen je handelen beïnvloeden. http://ae.imcode.com/
Korte intro dierethiek: http://www.rug.nl/scholieren/profielwerkstukken/alfasteunpunt/onderwerpen/filosofie/dierethiek
Introductie in de dierethiek & uitwerking voor de praktijk van circusdieren: http://edepot.wur.nl/13622
Een analyse van interpretaties van „respect voor dieren‟ van stakeholders in de veesector in Nederland, en van de achterliggende morele opvattingen over de positie van dier en mens: http://edepot.wur.nl/160881
Susan D. Jones. 2003. Valuing Animals: Veterinarians and Their Patients in Modern America. Baltimore, MD: The Johns Hopkins University Press.
“The US-EU Hormone Issue.” 2005. Issued by United States Department of Agriculture Foreign Agricultural Service. November 18, 2005.
“The “Hormone” Case: Background and History.” The 2000 Queluz EU-US Summit, 2000-05-31. Issued by European Commission Commissioner for External Relations. 2000-05-24.
American Veterinary Medical Association. 2009. “Policy: De-Clawing of Domestic Cats.” http://www.avma.org/issues/policy/animal_welfare/declawing.asp
American Veterinary Medical Association: Policies Index. http://www.avma.org/issues/policy/default.asp
'Vrije koe niet per se blijer', tot dusver bracht onderzoek daarvoor geen overtuigend bewijs, aldus het tijdschrift Boerderij op 14 september 2011.
'Doorbraak nodig tegen dierproef' (.pdf) Onderzoek naar alternatieven voor dierproeven moet deel worden van de economische topsectoren, bepleit Stichting Proefdiervrij in de Volkskrant, 16 september 2011.
Hersenen van dieren ervaren emoties als plezier en genot op een manier de vergelijkbaar is met die bij de mens, stelde neurobioloog Louk Vanderschuren in het programma Hoe?Zo! Radio.
Wat is de mens die vlees eet? (.pdf) vraagt Maarten Keulemans zich af in de Volkskrant, 24 september 2011.
Een interview in Juncto (mei 2011) met hoogleraar 'Dier en Recht' Annelies Freriks: 'Dierenwelzijn is geen geïsoleerd vraagstuk' (.pdf) door Ymkje Lugten.
Plannen voor een dierenpolitie krijgen vorm, maar hoe effectief zal deze zijn? Lees 'Een politie voor kat, hond en paard' (.pdf) in Juncto (mei 2011) door Tessa Schuitemaker.
Hans Baaijen enn Erno Eskens betogen 'Ook dier valt onder het discriminatieverbod' (.pdf) in Juncto (mei 2011).
Lang niet alle, in Nederland, voorkomende dieren en planten worden beschermd door de flora- en faunawet volgens Lexa van Daalen. 'Een kijk op de flora- en faunawet: Nederland versus Europa' (.pdf) in Juncto (mei 2011).

Kijk terug:
Bekijk ook de eerdere nachten: De Nacht van Descartes 2008 over de levenslessen van Descartes, De Nacht van Descartes 2009 over evidence-based medicine tussen wetenschap en praktijk en De Nacht van Descartes 2010 over de verwachtingen die we hebben van de rechtspraak.