Lunch good science bad science
Lunchlezingen
Wetenschappelijke kennis is de uitkomst van een proces waarin hypotheses, het doen van experimenten en de analyse van resultaten een grote rol spelen. Helaas gaat er in dit proces wel eens iets mis. De wegen van de wetenschapsbeoefening zijn bezaaid met valkuilen.
Deze serie lunchlezingen brengt de valkuilen van wetenschappelijk onderzoek in beeld. Met behulp van aansprekende voorbeelden benoemen onderzoekers uit diverse disciplines schijnverbanden, drogredenen, politieke correctheid en verkeerd gebruik van statistiek. Eenmaal zichtbaar zul je de valkuilen overal herkennen.
Boekhandel Selexyz Broese stelt elke week twee boeken beschikbaar voor verloting en de FBU verzorgt broodjes en melk, zolang de voorraad strekt.
Deze reeks is geïnspireerd door het boek Bad Science van dr. Ben Goldacre, waarin hij valkuilen in de wetenschap aan het licht brengt. Elke tak van wetenschap kent zo zijn moeilijkheden. Tijdens de lunchlezingen dit voorjaar vertellen Utrechtse wetenschappers over de Good en de Bad uit hun vakgebied.
Sprekers: Hans van Maanen, dr. Ignace Hooge, dr. Liesbeth Noordegraaf-Eelens, dr. Ria van der Lecq, prof. dr. Arno Hoes, prof. dr. Johanna Fink-Gremmels, dr. Elisabet Rasch.
Download nu de Blogbundel van de reeks, met daarin de nieuwsblogs van alle lezingen gebundeld.
Leestips en links
- Ben Goldacre: Bad science, HarperCollins Publishing (2008) ISBN 9780007284870
Wetenschap in de media - Hans van Maanen
- Hans van Maanen (2009), Goochelen met getallen, uitgeverij Boom, ISBN 9789085068358
- Willem Koetsenruijter & Rinke Berkenbosch (2006), Cijfers in het nieuws, Boom Onderwijs, ISBN 9789085063056
- De Ontcijfering - Kennislinkartikel van Carl Koppeschaar. De bedrieglijkheid van statistiek - Dr. Jos Uffink
- Peter Grunwald (2007) The minimum description length principle,MIT Press Ltd, ISBN 9780262072816
- Peter Donnelly (2006) TEDtalk over misinterpretatie van statistiek in de rechtzaal
Visuele valkuilen - Dr. Ignace Hooge
- Rudolf Arnheim (2004) Art and Visual Perception
- Vicki Bruce, Patrick R. Green & Mark A. Georgeson (2003) Visual Perception
- Parragon (2008) Optische illusies
Verblindende Modellen - Dr. Liesbeth Noordegraaf Eelens
Drogredenen doorzien - Dr. Ria van der Lecq
- Frans van Eemeren (1999) Dat heeft u mij nooit horen zeggen. Over drogredenen, argumentatiefouten en discussietrucjes.
Politiek Correct - Dr. Elisabet Rasch
- Elisabet Rasch (2008) over waarom ‘de’ indiaan niet bestaat en over verschillende identiteiten in een multiculturele samenleving. Zie 'De Indiaan bestaat niet'
In samenwerking met...
Boekhandel Selexyz Broese Uithof sponsort de boekverloting en het FBU verzorgt de broodjes en melk, zolang de voorraad strekt.
Selexyz Broese
FBU - Facilitair Bedrijf Utrecht
Locatie en tijd
Waar: Boothzaal, Universiteitsbibliotheek, Uithof
Wanneer: Acht woensdagen vanaf 17 februari 13.00-13.45 uur
Bekijk de lezingen online
Er bestaan leugens, grove leugens, en statistiek, aldus het welbekende gezegde. Hoewel statistiek vele vraagstukken heeft opgelost, kennis oplevert en complete wetenschapstakken afhankelijk zijn van statistische methoden, roepen cijfers ook veel vragen op. Kunnen we de wereld om ons heen in cijfers uitdrukken? Wat zijn de belangrijkste valkuilen bij deze vertaalslag? Welke historische statistische missers kennen we? Met diverse voorbeelden uit de actualiteit zal Jos Uffink tot een breder interpretatiekader van statistiek proberen te komen, zodat de cijfers geen eigen leven meer zullen leiden.
Prof. dr. Jos Uffink (Grondslagen van de Natuurkunde) gaat in op de valkuilen van de statistiek. Of kunnen cijfers niet liegen?
We zijn beperkt in het waarnemen. We kunnen niet alles zien en wat we zien is niet altijd de werkelijkheid. De wetenschap van de Psychologie doet hier onderzoek naar, maar kan zelf ook niet altijd de werkelijkheid zien. Wat zegt psychologische kennis eigenlijk en welke valkuilen kent deze wetenschap? En waarom zijn psychologische inzichten vaak moeilijk toe te passen? Kunnen we onszelf, als wetenschapper en publiek, tegen deze valkuilen wapenen?
Dr. Ignace Hooge (Psychologische Functieleer) doet onderzoek naar de visuele waarneming en laat zien dat die altijd beperkt is en om interpretatie vraagt
In de wetenschap van de economie spelen economische modellen een grote rol. De zorgvuldigheid waarmee deze modellen worden samengesteld ten spijt, is de economische wereld al ruim een jaar in crisis. Dat roept vragen over de economische wetenschappen op. Had de crisis beter voorspeld, of beter nog, voorkomen kunnen worden? Hoe moet het nu verder? Wat voor rol spelen modellen hierin en hoe komen deze eigenlijk tot stand? Past de werkelijkheid ooit in een model?
Dr. Liesbeth Noordegraaf-Eelens bestudeert economische modellen. Maar kan een comlex systeem wel in een simpel model gevangen worden?
Wetenschappelijke resultaten mogen soms nog zo objectief lijken, de manier van presenteren is misschien net zo belangrijk als de veronderstelde objectiviteit. Van der Lecq is vanuit de filosofie gespecialiseerd in retorica en zal ingaan op het belang van redeneringen en overtuigingskracht in de wetenschap. Aan de andere kant komen drogredenen langs: hoe kun je die herkennen? Hoe worden ze ingezet om te winnen aan overtuigingskracht, waar onderzoeksresultaten dat misschien niet verdienen?
Dr. Ria van der Lecq (Liberal Arts and Sciences) laat zien hoe de retorica kan helpen om drogredenen en paradoxen te doorzien
Het placebo-effect is een krachtig fenomeen. Niet alleen in de behandeling van aandoeningen, maar ook bij de interpretatie van wetenschappelijke resultaten. Placebo kan de onderzoeksresultaten vertroebelen. Hoe moeten clinical trials worden ingericht om misleidende interpretaties te voorkomen? En hoe moet er worden omgegaan met placebo, zodat het effect voor dokter, patiënt en wetenschapper gunstig is?
Prof. dr. Arno Hoes (Geneeskunde) over het placebo-effect en de vraag of dit een zegen is voor dokter, patiënt en wetenscha
Voorbeelden vanuit de mycotoxinologie laten zien welke valkuilen tussen risicoperceptie, risico’s en risicomanagement in de voedselveiligheid bestaan. Welke valkuilen zijn er in de wetenschap bij vertaling naar beleid? Waar zit de spanning wanneer zekere uitspraken worden gedaan op basis van onderzoek waar de wetenschap dat eigenlijk niet toelaat?
Prof. dr. Johanna Fink-Gremmels (Diergeneeskunde) bespreekt de vertaling van wetenschap naar beleid en de incidenten en risico’s die zich daarbij voordoen
De culturele antropologie is een kwalitatieve wetenschap bij uitstek. De onderzoeker begeeft zich onder de mensen en is tegelijk zelf een mens en dus niet te onderscheiden van het onderzoeksobject. Welke aanspraak is er dan op wetenschappelijkheid en objectiviteit? Is de wetenschapper niet altijd bevooroordeeld? Een andere vraag is hoe dat zit met het onderzoek naar primitieve of inheemse culturen. Hoeveel sympathie mag de onderzoeker opbrengen voor culturen die onderdrukt worden of op het punt staan uit te sterven? Politieke correctheid kan al snel een vooroordeel inhouden en daardoor een smet werpen op de wetenschap.
Dr. Elisabet Rasch (Culturele Antropologie) gaat in op het gevaar van politieke correctehid: kunnen mensen anderen wel objectief bestuderen?
Studium Generale
Printversie