Duurzaamheid staat hoog op de agenda bij publiek en politiek. Maar toch? Het blijft een moeilijk begrip. En dat terwijl het juist kansen biedt voor een nieuwe economie en in staat is creativiteit los te maken.
Als we duurzaamheid formuleren als de vraag hoe we kwaliteit van leven kunnen bereiken binnen de fysieke draagkracht van het systeem aarde, wordt het al concreter. De wereldbevolking zal snel doorgroeien van 6 naar 9 miljard, waarvan nu al meer dan 1 miljard mensen leven van minder dan een dollar per dag. Hoe kunnen al deze mensen en de generaties na hen zich met dezelfde hulpbronnen voeden en in gezondheid leven? Hoe zorgen we dat schaarste van water en energie niet leidt tot conflicten. Hoe produceren we welvaart en welzijn, meerwaarde voor mens en milieu in plaats van ongelijkheid, instabiliteit en vervuiling. Wetenschap speelt hierin een belangrijke rol. Niet alleen fundamentele kennis over de aarde, maar ook alfawetenschappen en technologische toepassingen.
In deze serie gaan de sprekers de complexiteit en de urgentie van het vraagstuk niet uit de weg. Er is geen eenvoudig antwoord. Ze gaan in op de nodige samenwerkingen tussen vakgebieden, bestuurlijke systemen en de rol van bedrijven en consumenten om iets te doen voor duurzaamheid. Maar ook op hoe inspirerend denken over duurzaamheid kan zijn.
Download nu de Blogbundel van de reeks, met daarin de nieuwsblogs van alle lezingen gebundeld
Video
Leestips
Herman Wijffels, Cees Veerman, Peter Blom e.a., In naam van de natuur, over duurzame ontwikkeling, leiderschap en persoonlijke verandering, Uitgeverij Ten Have, ISBN 9789025959531
Klaas van Egmond, Een vorm van beschaving, Christofoor (2010). Over een nieuwe kwaliteit van leven en hoe dit onze beschaving kan veranderen. ISBN 9789060386484
Evert Jan Quak, Het onzichtbare label - Perspectief op duurzaam handelen, KIT Publishers (2009), ISBN 9789460220241
Mensen, milieu en meerwaarde. Business Contact (2002), onder redactie van Marleen Janssen Groesbeek. Deskundigen beschrijven hun visies op duurzaam en verantwoord ondernemen. ISBN 9025414664
Joseph Stiglitz, Globalization and its discontents, Penguin Books Ltd (2003), ISBN 9780141010380
Niko Roorda, Werken aan duurzame ontwikkeling, Wolters-Noordhof (2007), ISBN 9789001400309
Meer weten over de rol van het bedrijfsleven voor duurzaamheid? Het boekje 'MVO referentiekader 2007' van het MVO platform vertelt je meer over 'people, planet, profit'. Stuur een mail (info[at]sg.uu.nl, waar je [at] vervangt door @) t.a.v. 'Boekje MVO platform' met je naam en adres en je krijgt het boekje gratis thuisbezorgd!
Duurzaamheid raakt aan alle wetenschappelijke disciplines. Aan klimaat-, mileu en ruimtelijke ordeningsvraagstukken, maar ook de culturele kant van duurzaamheid, ons gedrag en onze waarden zijn van belang. En hoe gaan we om met de migratiestromen die op gang kunnen komen door milieurampen elders in de wereld? Wetenschappers worden door deze vragen steeds meer de politieke arena ingetrokken. Volgens Van Egmond zullen ze hun eigen koers moeten blijven varen. Wetenschappers kunnen wel helpen met het onderbouwen van beleid door na te denken over de implementeerbaarheid van technische kennis en het combineren van verschillende soorten fundamentele kennis. Van Egmond was als directeur van het Milieu- en Natuurplanbureau jarenlang verantwoordelijk voor de nationale scenario's op dit gebied. Houden we de huidige luxe in nieuwe scenario’s of kan het wat minder? Doen we mee aan de wereldeconomie of kiezen we voor zelfvoorzienendheid? Scenario's laten zien welke keuzes mogelijk zijn.
"Met een lineaire economie redden we het niet, dat hebben de verschillende crises de afgelopen tijd laten zien”. Louise Vet pleit dan ook voor een circulaire economie. Als ecoloog ontleent zij dit beeld aan vergelijking met de natuur. Wat afval is voor het ene organisme is voedsel voor het andere organisme in de kringloop. Kringlopen moeten leidend worden bij processen als matriaalgebruik,waterzuivering, energie, afval. Zo kan je bijvoorbeeld bij het ontwerpen van producten - van wasmachines tot gebouwen - al rekening houden met hergebruik. Dit kringloopprincipe, dat centraal staat binnen de cradle to cradle-filosofie, zou veel meer omarmd moeten worden. Hoe inspirerend dit er in de praktijk uitziet zal prof. Vet ook letterlijk laten zien aan de hand van het nieuwe laboratorium van het NIOO dat door haar wordt gebouwd.
Is vlees eten nu wel of niet slecht voor het milieu? Hoe zit het met biobrandstoffen, die concurreren met voedselproductie en waarom groeit het aantal mensen op de wereld met honger weer? Dit zijn de vragen waar prof. Rabbinge op in zal gaan. Uiteindelijk is het de vraag of we twee keer zoveel voedsel kunnen produceren om de wereldbevolking te voeden in 2050, met veel minder input, zodat we het systeem niet uitputten. Volgens prof. Rabbinge is dit een haalbare doelstelling. Het pesticidengebruik kan zelfs met meer dan 80% omlaag, als je maar landbouw bedrijft op de juiste plaats en met de juiste technieken. Zal dat dan in Nederland zijn, in Oost-Europa of in Afrika? Is elke maaltijd dan biologisch? En eten ook de Chinezen elke dag vlees? Innovatie van intensieve landbouw vormen volgens Rabbinge het antwoord. Welke kennis moet daarvoor ontwikkeld worden en welke politieke keuzes zijn er nodig?
De milieutop in Kopenhagen heeft niet opgeleverd wat gehoopt was, maar hopelijk gaan wereldleiders elk in hun eigen land aan de slag om doelstellingen om te zetten in maatregelen. Het zijn internationale afspraken, omdat milieuproblemen niet ophouden bij nationale grenzen. Wat doet Nederland? Hoe kies je de issues die prioriteit hebben, als er zoveel moet gebeuren? Hoe blijf je positief en hoe krijg je mensen mee? Over hoe je krachten en kennis bundelt en slim kan zijn. En over de Green New Deal: het combineren van economische én ecologische veranderingen. Ook bij de 35 miljard die het kabinet gaat bezuinigen.
Het duurzaamheidsvraagstuk is volgens Melanie Peters te ingewikkeld om door één partij opgelost te worden. Wetenschap en politiek kunnen het niet alleen. Van consumenten wordt verwacht dat zij "stemmen met hun voeten" en laten zien dat ze duurzaamheid belangrijk vinden. Gelukkig is duurzaam consumeren in en kan je steeds meer kiezen. Maar dat is maar een deel van het verhaal. Hoeveel informatie hebben consumenten om echt invloed uit te oefenen (op wat er wordt geproduceerd). Wereldwijde productieketens maken het allemaal nog ondoorzichtiger. Hoeveel verantwoordelijkheid nemen bedrijven in het buitenland? Alleen door ook via economische verdragen, zoals het wereldhandelsverdrag toe te zien op het consumentenrecht op duurzaamheid kan hier verandering in komen.
Volgens econoom Herman Wijffels is het nodig om waarden een plaats te geven in ons economisch bestel. Hij heeft dat gezien bij de Rabobank, bij de Sociaal Economische Raad waar hij voorzitter van was en als bewindboerder bij de Wereldbank. Wat betekent dit voor de financiele wereld en voor de inrichting van bedrijven? Is het Rijnlandsmodel beter dan het Anglosaksisch model, of moeten we blijven zoeken naar toekomstbestendige manieren van organiseren? En hoe kunnen mensen op individueel niveau verantwoordelijkheid dragen en hun persoonlijke drijfveren inzetten voor het verduurzamen van de samenleving?
Studium Generale
Mens, milieu en meerwaarde
Printversie