Sport is een ontspannende bezigheid, of je nu dagelijks traint op de sportschool of de wedstrijden van je favoriete club op televisie kijkt. Maar sport is meer dan dat: het is een miljardenbedrijf, dat van sporters sterren maakt en bevolkingsgroepen kan samenbrengen zoals geen politieke partij dat nog lukt. In deze reeks spreken wetenschappers uit verschillende disciplines over de vraag hoe sport in de laatste decennia is uitgegroeid tot een maatschappelijk fenomeen.
Deze zomer houden ‘onze jongens’ het land een maand lang in de ban. Spaaracties, voetbalgadgets en oranje tompoezen: zelfs het prinselijk paar zit verkleed op de tribune. Door de massale aandacht van de media neemt de druk om te presteren toe. Een topsporter moet telkens zijn grenzen verleggen om zijn concurrenten voor te blijven. De rol van de wetenschap is daarbij steeds belangrijker. Individueel talent is niet meer voldoende – achter elke winnaar schuilt een strategie, gebaseerd op de nieuwste inzichten en innovaties. Hoe eerlijk zijn aerodynamische pakken, persoonlijke voedingsvoorschriften of genetische doping? Maar ook natuurlijke grenzen staan ter discussie. Want hoeveel testosteron mag een vrouw hebben om te starten bij de dames?
Ook van alledaagse sport wordt veel verwacht. Het is van belang bij patiënten die revalideren na een ongeluk of bewegen voor een sterker hart. Maar hoeveel sport is nog gezond? Door samen buiten te spelen overschrijden kinderen grenzen tussen culturen. Hoe werkt dat en is sport het sociale bindmiddel bij uitstek? Neemt het de plaats in van religie? Of blijft het toch gewoon een spelletje?
Interview met Joop Alberda (Technisch Directeur van Team de Mission in Sydney) ‘Het nieuwe denken over topsport’, Achtergrond; de Volkskrant, door Poul Annema, bijgewerkt op 20 januari 2009.
Bottenburg, Maarten van (2007) 'Om de sport verenigd: instituties in de sportwereld'. In: Jan Willem Duyvendak & Miriam Otto (red.), Sociale kaart van Nederland. Over maatschappelijke instituties. Amsterdam: Boom, pp. 225-23
Elling, Agnes & Sterkenburg, J. van (2008) ‘Respect: ethnic bonding and distinction in team sports careers’, European Journal of Sport Sociology, 5/2: 153-167
Van Hilvoorde, Ivo, Stokvis, Rene (2008), Fitter, Harder & Mooier. De onweerstaanbare opkomst van de fitnesscultuur, Arbeiderspers. ISBN 9789029565912
Geneeskunde is een wezenlijke factor bij het behalen van succes. De wetenschap speelt een steeds grotere rol bij het ondersteunen van zowel topsporters, recreatieve sporters als bij de revalidatie van zieke of ongezonde patiënten. Ondanks alle ontwikkelingen in de geneeskunde ten spijt, zijn er ook grenzen. Sommige blessures zijn nu eenmaal niet te genezen. Prof. dr. Frank Backx, hoogleraar Klinische Geneeskunde aan het UMC Utrecht, zal dieper ingaan op de recente ontwikkelingen in de geneeskunde en de grenzen die nog te slechten zijn.
Wuppies, oranje vla, malle hoedjes en massahysterie wanneer een international de bal neerlegt voor de beslissende strafschop: komende zomer is het weer zo ver. Het WK voetbal in Zuid Afrika begint in juni 2010, en daarmee komt de meest sportieve ‘religie’ op aarde weer tot zijn hoogtepunt. Een breed saamhorigheidsgevoel in combinatie met een toefje nationalisme, met verering van rolmodellen als ‘de Verlosser’ en zelfs met eigen psalmen zoals Hup Holland Hup. De kerk is de hele maand geopend tot het moment waarop ‘onze jongens’ worden uitgeschakeld (of winnen natuurlijk). Daarna gaat iedereen weer over tot de orde van de dag.
In de race om sportieve records blijkt wetenschap een uitstekende sparringpartner voor de sport. Haaienpakken, klapschaatsen en motoren voor de Formule 1 zouden nimmer het levenslicht hebben gezien zonder gedegen kennis, windtunnels en het vermogen tot innovatie. Door de toepassing van wetenschappelijke innovaties in de sport, en de ontwikkelingen in de sport die de wetenschap steeds weer voor nieuwe vragen stellen, stuwen wetenschap en sport elkaar naar grote hoogten. Prof. dr. ir. Jacob Fokkema, oud-rector magnificus van de TU Delft, zal hierover vertellen. Hij kent jaarlijks de Nederlandse Sport Innovatie Prijs toe aan het beste innovatieve project op het gebied van sport.
Sport is niet alleen leuk en goed voor het individu; het is ook leuk en goed voor de maatschappij in het algemeen. Sport verbroedert en maakt geen onderscheid in afkomst. Bovendien levert sport werkgelegenheid op; kijk maar naar voetbalclubs die uitgroeien tot complete bedrijven. Prof. dr. Maarten van Bottenburg, als hoogleraar Sportontwikkeling verbonden aan de Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) zal een lezing geven over de betekenis van sport voor sociale verbanden, de maatschappij en ontwikkeling.
Dr. Agnes Elling heeft verschillende taboes binnen de sport onderzocht voor het Mulier Instituut, waar ze sinds 2002 werkzaam is. Na onderzoeksthema's als o.a. homotolerantie in de sport, vechtsport en sociale integratie, zwemvaardigheid en allochtone ouders en betrokkenheid allochtone vrouwen, organiseerde ze tevens het internationale sportsociologen congres ISSA 2009 in Utrecht. Op de Culturele Zondag zal Elling een nieuw onderwerp scherpstellen: de genderdiscussie in de sport. Waarom meisjes op ballet gaan en jongens op voetbal.
In het boek Beter dan goed stelt Van Hilvoorde samen met dr. Bernike Pasveer de betekenis van gentechnologie voor de sport centraal. Gentechnologie draagt immers een mooie belofte in zich die sporters nog sneller zal maken, maar zet bovendien belangrijke waarden in de sport zoals fair play en het verleggen van grenzen op losse schroeven. Gentechnologie roept vragen op. Laat je uitnodigen tot discussie op de Culturele Zondag.
Studium Generale
Sportzomer
Printversie