Lunch Broodje Brein

Printversie

Wat zegt de moderne geneeskunde over de scheiding tussen lichaam en geest? Wat vertelt de neurologie over het bestaan van de vrije wil? Hoe leren verschillende disciplines als de biologie, de literatuurwetenschap en de sociologie van elkaar als het gaat over identiteit en het zelf? In vier lunchlezingen hoor je de verrassende antwoorden die de moderne wetenschappelijke inzichten en technieken geven op grote filosofische vragen, die al duizenden jaren oud zijn.

In maart spreekt prof. dr. Frans Verstraten in vier colleges over de psychologie. De vraag naar de werking van onze psyche wordt wel de laatste echte uitdaging van de wetenschap genoemd. Ons brein is ons meest gecompliceerde orgaan en een indrukwekkende machine, verantwoordelijk voor al onze ervaringen, van heerlijke geuren tot ogenschijnlijk onverklaarbare psychische stoornissen. Verstraten geeft een toegankelijk overzicht van onze psychologische wereld, met aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen. De lezingen van Verstraten in deze reeks zijn tevens ook verkrijgbaar op cd op de website van Home Academy onder de titel 'De wereld van onze Psyche.'

Elke week verloten we boeken van Studystore. De FBU verzorgt broodjes en melk, zolang de voorraad strekt.

Download nu de blogbundel met alle artikelen over de lezingen in de serie Lichaam en geest (pdf).

Programma

Woensdag 9 februari - Lichaam en geest
Prof. dr. Hemmo A. Drexhage (Medische Immunologie, EMC) onderzoekt het verband tussen psychische aandoeningen en verstoringen in het immuunsysteem. Wat zegt dit over de grens tussen lichaam en geest?

Woensdag 16 februari - Wat is de mens?
Prof. dr. Marcus Düwell (Wijsbegeerte, UU) spreekt over het interdisciplinair onderzoek naar praktisch zelfbegrip: de mens als biologisch, cultureel en moreel wezen. Hoe verhouden de verschillende manieren om naar de mens te kijken zich tot elkaar?

Woensdag 23 februari - De vrije wil
Dr. Thomas Müller (Wijsbegeerte, UU) zoekt een nieuwe benadering van de vrije wil vanuit filosofisch perspectief, die past binnen een natuurwetenschappelijk wereldbeeld.

Woensdag 2 maart - ADHD: verlangen naar diagnose
Timo Bolt MA (Julius Centrum UMC) bekijkt als historicus het ontstaan van ziektebeelden zoals ADHD. We hebben liever een onvolkomen diagnose dan géén diagnose.

Woensdag 9 maart - Psychologie: Wat is psychologie?
Prof. dr. Frans Verstraten (Psychologie, UU)

Woensdag 16 maart - Nature en/of nurture?
Prof. dr. Jan van Hooff (Emeritus Gedragsbiologie, UU)

Woensdag 23 maart - Psychologie: Nature en/of nurture?
Prof. dr. Frans Verstraten (Psychologie, UU)

Woensdag 30 maart - Psychologie: Leren en geheugen
Prof. dr. Frans Verstraten (Psychologie, UU)

Woensdag 27 april - Psychologie: ik-wij-zij
Prof. dr. Frans Verstraten (Psychologie, UU)

Leestips & links

Algemeen

• Bert Keizer, Onverklaarbaar bewoond, Balans VU uitgeverij
• Thomas Metzinger, De egotunnel, De Arbeiderspers
• Richard David Precht, Wie ben ik en zo ja hoeveel? Nieuw Amsterdam
• Timo Bolt, Van zenuwachtig tot hyperactief, SWP uitgeverij
• Scot Lilienfeld, De vijftig grootste misvattingen in de psychologie
• Dick Swaab, Wij zijn ons brein, Contact, 2010
• Frans de Waal, Een tijd voor empathie
• Mihaly Csikszentmihalyi, Flow. Psychologie van de optimale ervaring
• Prof. Jan van Gijn over de scheiding tussen lichaam en geest bij Hoe?Zo! Radio 5. Beluister het fragment.
• Strip in Vrij Nederland 'Het hersenvirus'. (Klik op de afbeelding voor een grotere versie).
• Margriet van der Heijden, De hersenhype (pdf), essay over de populariteit van het brein, NRC Weekblad, 29 januari 2011
• Marian Donner, 'Wij zijn een machine', artikel over de huidige cultuur om mensen te reduceren tot hun lichaam, een optelsom van cellen en zenuwen NRC Next, 7 maart 2011
• Donderdag (17 maart 2011, 20.00 – 22:00 uur) geeft neurowetenschapper Victor Lamme in Den Haag een lezing over ‘De vrije wil bestaat niet’, georganiseerd door het Nationaal Initiatief www.hersenenencognitie.nl (Paard van Troje, Prinsegracht 12, Den Haag, www.paard.nl) toegang is 5 euro, studenten gratis.
  
• Een kritisch reflectie op het al dan niet bestaan van de vrije wil in Juncto (mei 2011) 'Leven wij in een fictie?' (pdf).

Hemmo Drexhage

• Depressie wellicht vorm van hersenontsteking. In: Erasmus Magazine
• Auto-immuunziekten I, werkgroep van Hemmo Drexhage aan Erasmus MC
• Depressief door een ontsteking. In: gezondNU
• Depressiviteit: lichaam of geest? (video). Op: De Jonge Akademie

Thomas Müller

• Zuiver onderzoek naar vrije wil. Reformatorisch Dagblad, 18 augustus 2010
• Elmar Veerman, Je eigen vrije wil. Andermans gedrag is voorbestemd, maar het mijne niet. Noorderlicht, 15 december 2010

Timo Bolt

• Timo Bolt, Kinderen van hun tijd. Zestig jaar kinder- en jeugdpsychiatrie in Nederland. 1948-2008, Van Gorcum, 2008 (Winnaar Martinus J. Langeveldprijs 2009 voor het beste boek over de educatie en opvoeding van kinderen)
• Timo Bolt, Van zenuwachtig tot hyperactief: andere kijk op ADHD, SWP, 2010
• Die rugzakjesregeling was toch al helemaal uit de hand gelopen. NRC Handelsblad, 26 februari 2011

Frans Verstraten

• Frans Verstraten sprak in het najaar van 2010 tijdens de lunchlezingen 'Verkenners in de wetenschap'.
• Scott O. Lilienfeld e.a., De 50 grootste misvattingen in de psychologie. Bert Bakker, 2010
• Frans Verstraten, Psychologie in een notendop. Prometheus, 2006.
• Frank Wijnen en Frans Verstraten (red.), Het brein te kijk. Verkenning van de cognitieve neurowetenschappen.
  Pearson Assessment and Information, 2001.
• Opiniestukken van Frans Verstraten in de Volkskrant
• Website Hoe?Zo!

In samenwerking met...

Study store

Home Academy

Facilitair bedrijf Utrecht

Locatie en tijd

Waar: Boothzaal, Universiteitsbibliotheek, Uithof

Wanneer: Acht woensdagen vanaf 9 februari, 13.00 tot 13.45 uur

Bekijk de lezingen online

Lichaam en geest

Prof. dr. Hemmo A. Drexhage

9 februari 2011

Nieuwsblog

Prof. dr. Hemmo A. Drexhage (Medische Immunologie, EMC) onderzoekt het verband tussen psychische aandoeningen en verstoringen in het immuunsysteem. Wat zegt dit over de grens tussen lichaam en geest? Depressie en lichamelijke ziekten liggen misschien wel dichter bij elkaar dan we denken. Zo is inmiddels bekend dat mensen met een manisch-depressieve stoornis driemaal vaker schildklierafwijkingen hebben dan gezonde mensen. Lichamelijke en geestelijke stoornissen zijn dus niet het gevolg van elkaar maar zijn geworteld in eenzelfde, deels genetisch bepaald mechanisme dat een verhoogde kwetsbaarheid van beide veroorzaakt. Moet voor toekomstige theorievorming die twee gangbare manieren van denken dan worden herzien? En kunnen we überhaupt spreken over de geest en wat is dat dan? Drexhage leidt ons langs de psychotherapie van Freud, de nobelprijs van Koch en koorts-therapie van Wagner tot aan de hedendaagse analyse van patiënten en de nieuwste technieken. Psychiatrische aandoeningen gaan nog al eens gepaard met sterk afwijkend (crimineel) gedrag, wat een afwijking kan zijn die samenhangt met een ziektebeeld. Is dus niet de vervelende jeugd maar een ontsteking de oorzaak van een depressie? En zullen deze inzichten leiden tot vroegere herkenning van psychiatrische ziekten?

Wat is de mens?

Prof. dr. Marcus Düwell

16 februari 2011

Nieuwsblog

Prof. dr. Marcus Düwell (Wijsbegeerte, UU) spreekt over het interdisciplinair onderzoek naar praktisch zelfbegrip: de mens als biologisch, cultureel en moreel wezen. Hoe verhouden de verschillende manieren om naar de mens te kijken zich tot elkaar? In verschillende wetenschapsgebieden wordt onderzoek gedaan naar de mens, vanuit heel uiteenlopende perspectieven: de natuurwetenschappen zien de mens als een biologisch wezen, de sociale wetenschappen bestuderen de mens als sociaal wezen en de geesteswetenschappen bestuderen de uitingen van de menselijke geest. In normatieve disciplines zoals recht en ethiek wordt de mens als een handelingsbekwaam wezen met rechten en waardigheid gezien. Maar kunnen we elkaar verantwoordelijk houden als de biologie en sociale wetenschappen ons vertellen dat we grotendeels genetisch en door onze omgeving bepaald worden? Hoe kunnen wij onszelf in ons dagelijks functioneren goed begrijpen, als we onszelfvanuit zoveel perspectieven kunnen bekijken? Moeten we onze cultuur begrijpen als het resultaat van een samenspel van genen? Is onze moraal te interpreteren in termen van de evolutieleer? Er bestaat nog geen theorie die ons helpt te begrijpen hoe de verschillende perspectieven op de mens samenhangen. Düwell laat ons denken over deze vraag naar praktisch zelfbegrip en geeft inzicht in de vraag wat wij voor wezens zijn en welk begrip van de mens normatieve oriëntatie kan bieden.

De vrije wil

Dr. Thomas Müller

23 februari 2011

Nieuwsblog

Dr. Thomas Müller (Wijsbegeerte, UU) zoekt een nieuwe benadering van de vrije wil vanuit filosofisch perspectief, die past binnen een natuurwetenschappelijk wereldbeeld. Stuurt het brein ons of sturen wij ons brein? Is er onderscheid te maken tussen het brein en de bestuurder? Internationaal is er vanuit de biologie, psychologie en andere takken van wetenschap baanbrekend onderzoek gedaan naar de werking van ons brein. Denk aan boeken als 'Wij zijn ons brein' van prof. Dick Swaab en onderzoek van prof. Frans de Waal. Maar ook in het tijdschriftenschap zie je aan bladen als Happinez, Psychologie magazine ed. dat er erg veel behoefte is aan theoretische en praktische filosofie. Maar wanneer ons gedrag wordt bepaald door processen in ons brein, dan lijkt dat haaks op het idee van de mens met een vrije wil te staan. Iedereen heeft wel een mening over het fenomeen 'vrije wil'. Müller betoogt dat de begrippen indeterminisme (de onbeperkte wilsvrijheid) en interventie de belangrijkste blinde vlekken zijn binnen het debat over de vrije wil van de mens. Naast een bijdrage aan het filosofisch debat over vrije wil, zal Müller met zijn onderzoek aanhaken aan neurowetenschappelijk onderzoek en perspectieven openen voor toekomstig onderzoek in de theoretische en praktische filosofie.

ADHD: verlangen naar diagnose

Timo Bolt MA

2 maart 2011

Nieuwsblog

Timo Bolt MA (Julius Centrum UMC) bekijkt als historicus het ontstaan van ziektebeelden zoals ADHD. We hebben liever een onvolkomen diagnose dan géén diagnose. Timo Bolt MA bekijkt de geschiedenis van ADHD in vogelvlucht. Wat in 1900 als zenuwachtig werd bestempeld is nu een complex van symptomen die artsen de naam 'ADHD' geven. Volgens Bolt is het een misvatting om de bezorgdheid over drukke kinderen als iets van deze tijd te bestempelen. Daarbij gaat hij in op vragen als: bestaat ADHD eigenlijk wel of is het een modeverschijnsel? Zijn kinderen drukker dan vroeger door de prikkels die de moderne maatschappij met zich me brengt? Of kunnen ouders en leerkrachten tegenwoordig niet meer opvoeden? Lastige kinderen zadelen we 'graag' op met een medisch etiket en houden ze in toom met pillen. Want een onvolkomen diagnose is beter dan geen diagnose, toch?

Psychologie: wat is psychologie?

Prof. dr. Frans Verstraten

9 maart 2011

Nieuwsblog

Frans Verstraten spreekt in de eerste lezing over het verschil tussen lichaam, ziel en geest. Over het belang van goede methoden en de rol die methoden spelen in het verklaren van zogenaamde paranormale gaven. Ook duikt Verstraten de geschiedenis van de pyschologie in en hij gaat daarbij terug naar het stenen tijdperk. Die geschiedenis eindigt in het heden waar nieuwe inzichten aan de hand van moderne onderzoeksmethoden, als de functionele MRI, veelbelovend lijken maar ook bekritiseerd worden.

Interview: wat is psychologie?

Prof. dr. Frans Verstraten

9 maart 2011

Nature en/of nurture?

Prof. dr. Jan van Hooff

16 maart 2011

Nieuwsblog

Apen hebben ook cultuur, maar hoe wordt die overgedragen? En welke invloed speelt de biologie bij gedrag? Zijn de genen of de opvoeding doorslaggevend? Is er een rol voor bewustzijn of zijn we allemaal maar automaatjes en niet meer dan ons brein? Wat kunnen we leren door de studie van verschillende apensoorten over de mens? Prof. Van Hooff vervangt prof. Verstraten die helaas ziek is.

Psychologie: nature en/of nurture

Prof. dr. Frans Verstraten

23 maart 2011

Nieuwsblog

In de tweede lezing spreekt Verstraten over de rol van de biologie en de genetische determinanten van gedrag. Is het nature en/of nurture dat bepalend is? Ook de rol van de zintuigen en het verschil tussen sensatie en waarnemen wordt besproken. Vragen als 'wat ziet een blinde als deze opeens weer zou kunnen zien?' en 'is er een rol voor bewuste aandacht of zijn we allemaal maar automaatjes?' zullen de revue passeren.

Interview: nature en/of nurture

Prof. dr. Frans Verstraten

23 maart 2011

Psychologie: leren en geheugen

Prof. dr. Frans Verstraten

30 maart 2011

Nieuwsblog

De derde lezing van Frans Verstraten gaat over leren en geheugen. Hoe leren we? Wat is de rol van onbewuste processen. Wat doet reclame met je en waarom herinneren we 11 september 2001 als de dag van gisteren en kunnen we ons 7e vriendinnetje ofvriendje maar moeilijk weer voor de geest halen? Hoe goed is ons geheugen überhaupt? Zijn er aanwijzingen dat we vergeten?

Interview: leren en geheugen

Prof. dr. Frans Verstraten

30 maart 2011

Samenvattende film Lichaam & Geest

Prof. dr. Hemmo A. Drexhage

Prof. dr. Marcus Düwell

e.a.

15 april 2011

Psychologie: ik-wij-zij

Prof. dr. Frans Verstraten

27 april 2011

Nieuwsblog

In de vierde lezing gaat Verstraten in op de rol van de psychologie in ons maatschappelijk functioneren. Wat doen we als individu en waarom gedragen we ons anders in groepen. Bestaat er wel zoiets als een 'ik'? Is er een constant gevecht tussen wie we denken te zijn en wie we willen zijn? Wat is de rol van communicatie en cultuur in hoe we over anderen denken en hoe anderen over ons denken?

Interview: ik-wij-zij

Prof. dr. Frans Verstraten

27 april 2011

Samenvattende film Pychologie

Prof. dr. Frans Verstraten

23 mei 2011