Utrecht science
Voor 16 miljoen mensen
Een maatschappij van 16 miljoen verschillende mensen is niet gemakkelijk te sturen. Toch is het van belang dat we ons netjes gedragen en gezond leven. In hoeverre is de samenleving maakbaar? Hoe houd je voetbalrellen in de hand, maak je het antirookbeleid fair en zorg je dat het danspubliek geen foute pilletjes slikt? Niet alleen de universiteit, maar ook de kennisinstituten maken de link met maatschappelijke kennis en leveren bewijs voor beleid. Ben je als wetenschapper dan geen politiek aan het bedrijven en dus verantwoordelijk voor de gevolgen?
Vier directeuren van grote kennisinstituten uit de regio Utrecht vertellen over hun werk, het belang van kruisbestuiving met de universiteit en de dilemma’s van social engineering. Het Trimbosinstituut is bekend van de XTC-check, het RIVM bevordert de publieke gezondheid en een gezond en veilig leefmilieu, het NIVEL doet onderzoek naar gezondheidszorg en is een schakel tussen medische wetenschap en de praktijk van artsen en patiënten. En het Verwey-Jonker Instituut doet onderzoek naar onder meer de veiligheidsutopie. Wie weegt ieders vrijheid af tegen gemeenschappelijke veiligheid? Kan wetenschap ook zorgen voor vertrouwen zonder dat we ons beknot voelen?
Deze serie is onderdeel van het lustrumprogramma van de Universiteit Utrecht, die 375 jaar geleden werd opgericht als illustere school. Inmiddels is Utrecht uitgegroeid tot het kloppend hart van kennisontwikkeling in Nederland.
Naar aanleiding van de lezingen is er een bundel samengesteld met alle artikelen over de lezingen in de reeks. Klik hier om de bundel te downloaden.
Programma
Woensdag 6 april - Sturen in sociale ordening?
Van veiligheidsutopie tot improvisatiemaatschappij
Prof. dr. Hans Boutellier (algemeen directeur Verwey-Jonker Instituut en Veiligheid & Burgerschap, UvA)
Woensdag 13 april - Publieke gezondheid of vrije keuze?
Van rookverbod tot bevolkingsonderzoek
Dr. ir. Moniek Pieters (sectordirecteur Volksgezondheid en Zorg, RIVM)
Woensdag 20 april - Wordt de patiënt er beter van?
Van zorginkoop tot persoonlijke aandacht
Prof. dr. Peter Groenewegen (directeur NIVEL)
Woensdag 27 april - Mentale ziekte en gezondheid
Van depressie tot geluk
Dr. Jan Walburg (voorzitter Raad van Bestuur Trimbos-instituut)
Leestips & links
Hans Boutellier
- Veiligheid en burgerschap in een netwerksamenleving. (pdf) Oratie, 2007
- Hans Boutellier, Nanne Boonstra en Marcel Ham (red.) Omstreden ruimte. Over de organisatie van spontaniteit en veiligheid, Van Gennep, 2009
- Bernhard Hulsman, Zo geborgen en toch zo bang. Hoe ‘gated community’s’ en shoppingmalls de Britten ongelukkig hebben gemaakt'. Over Omstreden ruimte. NRC Handelsblad, 22 januari 2010
- Yvonne Zonderop, De bassist moet niet op de piano rammen. Over De Improvisatiemaatschappij. De Groene Amsterdammer, 8 december 2010
- Sjoerd de Jong, 'Boogie Woogie' is de norm. Over De Improvisatiemaatschappij. NRC Handelsblad, 11 februari 2011
- Hans Boutellier, Brandende kwestie; 'Meer oog hebben voor moraal van onderop'. Financieel Dagblad, 29 januari 2011
- Hans Boutellier, Een mooie opgave. De Onderbouwing; Kennismagazine voor openbaar bestuur en veiligheid, oktober 2010 (laatste artikel)
- Martijn van Calmthout, Totale veiligheid heeft keerzijde. De Volkskrant, 19 maart 2011
Moniek Pieters
- Raad voor de Volksgezondheid, Advies over Publieke gezondheid, 2006
- P.M. Reitsma-van Rooijen, J.D. de Jong, Burgers en de publieke gezondheidszorg: kennis, verwachtingen en ervaringen, NIVEL, 2010
- Wim Köhler, Langer leven, met dank aan rotondes en goeie patat. NRC Next, 11 maart 2011
Peter Groenewegen
Jan Walburg
In samenwerking met...
Lustrumbureau Universiteit Utrecht
Locatie en tijd
Waar: Aula, Academiegebouw, Utrecht
Wanneer: Vier woensdagen vanaf 6 april, 20.00 tot 21.30 uur
Bekijk de lezingen online
Prof. dr. Hans Boutellier werpt een nieuw licht op de complexiteit van de huidige samenleving. Velen ervaren chaos en onoverzichtelijkheid. Instituties als het recht, het onderwijs, de zorg en het bedrijfsleven staan in de samenleving zwaar onder druk. Maar het zijn ook nog steeds bakens in een wilde wereld waar morele kaders van de vroegere zuilen vrijwel verdwenen zijn. Boutellier geeft een voorstelling van de sociale ordening van een onbegrensde wereld.
Het gaat hier niet om geen strenge wetenschap, maar daarom nog niet om speculatie. Over indentiteit en woede, waarden en normen. Op basis van een maatschappelijk visie – van veiligheidsutopie tot improvisatiemaatschappij – draagt het Verwey-Jonker Instituut bij aan de sociale kwaliteit van een samenleving op drift. Het instituut doet onderzoek naar tal van sociaal-maatschappelijk terreinen en vervult een rol in beleidsstrategische en oplossingsgerichte wetenschap.
Hoe verhoudt volksgezondheid zich tot vrije keuze? En hoe lever je bewijs voor beleid - moet je dan eerst beta-wetenschap en dan pas alfa en gamma betrekken, of andersom? Maar ben je als wetenschapsinstituut, zoals het RIVM, dan geen politiek aan het bedrijven? Het standpunt van het huidige kabinet over vrije keuze is: niet betuttelen, je gezondheid is je eigen keuze en verantwoordelijkheid tenzij die de gezondheid van anderen bedreigt. Wat betekenen zelftests? Zullen ze veel mensen naar de huisarts doen gaan en worden dan de kosten voor preventie verhoogd? De discussie rondom het vaccin tegen baarmoederhalskanker bij meisjes liet zien dat de burger niet zo maar alles wil. Maar er zijn ook burgers, die vooral een richtinggevend advies willen van hun huisarts. Over wetenschappelijke borging, beleid, en gezondheid van de bevolking.
Hoe goed heeft Nederland haar gezondheidssysteem voor elkaar in vergelijking met andere landen? En hoe komt alle kennis van de medische wetenschap terecht bij de praktijk van arts en patiënt? Het NIVEL, het nationaal instituut voor gezondheidszorgonderzoek, doet onderzoek naar gezondheidszorg en is een schakel tussen medische wetenschap en de praktijk van artsen en patiënten. Of het nu gaat om de veranderende organisatie van ziekenhuizen of nieuwe behandelwijzen: onderzoek naar innovaties in de zorg heeft de permanente aandacht. Van het hielprikprogramma, onderzoek naar de gezondheid van beroepen tot aan de kwaliteit van huisartsenzorg. En dat is nog maar een fractie. De onderzoeksresultaten dienen ter ondersteuning en evaluatie van beleid. Hoe onafhankelijk kan onderzoek zijn dat wordt uitgevoerd in opdracht van organisaties met specifieke belangen? En hoe wordt de onafhankelijkheid gewaarborgd?
Er vindt een verschuiving van lichaam naar geest plaats in de top van chronische ziekten. Van bewegings- en ademhalingsziekten naar geestelijke ziekten. Zo staat inmiddels op de lijst van ziektes die het meeste verlies aan kwaliteit van leven veroorzaken depressie op de eerste plaats en angst op de tweede plaats. We besteden echter volgens dr. Jan Walburg weinig aandacht aan onze mentale gezondheid. We gaan massaal naar de sportschool en letten op onze voeding en roken niet om lichamelijk gezond te blijven, maar hoe we psychisch in vorm blijven, is nauwelijks een thema. Maar we kunnen wel degelijk ons mentale vermogen versterken. We kunnen ook meer doen aan preventie; er bewust voor zorgen dat we mentaal vitaal blijven. Zoals het vanzelfsprekend is geworden dat we lichamelijk trainen om fit te blijven, zo zouden we ook moeten werken aan onze psychische gezondheid. Wat zijn die strategieën om mentaal gezond te blijven, om ons mentale vermogen te versterken en om een gelukkig leven te leiden?
Studium Generale
Printversie