Levenskunst voorjaar

Foto: Kawn, sculpturen Seward Johnson

Printversie

Prof. dr. Joep Dohmen (Wijsgerige en Praktische Ethiek, UvH) en prof. dr. Maarten van Buuren (Moderne Letterkunde, UU) zetten dit voorjaar de serie Levenskunst over deugden en ondeugden voort. We zijn vrij om te worden wie we willen zijn. Maar hoe vul je die vrijheid in? En hoe kan een maatschappij vol vrije individuen goed functioneren? Daarvoor is een nieuwe moraal nodig die niet dogmatisch is, maar positief. Geen verboden en geboden, maar persoonlijke vrijheid gedefinieerd ten opzichte van de ander, in een maatschappelijk verband. De deugdethiek biedt houvast in het nadenken over zo’n nieuwe moraal.

Deugden zijn enerzijds goede karaktereigenschappen die je kunt leren, maar anderzijds moeten ze in de praktijk met wijsheid worden ingezet, afhankelijk van de situatie en de mores. Om welke deugden vraagt onze tijd? Moderne filosofen denken na over nieuwe deugden zoals integriteit of tolerantie, die antwoord geven op de vraagstukken van de 21e eeuw. Maar zijn die deugden wel te trainen? Of moet de aanleg daarvoor al in je natuur aanwezig zijn? En hoe zit het met ethiek en moraal in een geseculariseerde maatschappij?

Om en om behandelen Van Buuren en Dohmen het werk van filosofen en denkers, waarna ze op het scherpst van de snede met elkaar in discussie gaan. 2500 jaar denken over deugden, van Machiavelli tot Martha Nussbaum.

In samenwerking met Home Academy.

Programma

Dinsdag 17 januari
Martha Nussbaum – Programma voor een betere mensheid
Prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 7 februari
Machiavelli – Het doel heiligt de middelen
Prof. dr. Maarten van Buuren

Dinsdag 6 maart
Richard Sennett – De mens als maker
Prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 3 april
Friedrich Nietzsche - Voornaamheid
Prof. dr. Maarten van Buuren

Dinsdag 1 mei
Alasdair MacIntyre– After virtue. Na de deugd
Prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 5 juni
Pragmatisme – James, Dewey, Rorty
Prof. dr. Maarten van Buuren

Leestips en links

Algemeen
- Bekijk ook de eerste helft van het programma Deugden en ondeugden (najaar 2011)
- Bekijk de academische pagina over Levenskunst van Studium Generale.
- Maarten van Buuren en Joep Dohmen, De prijs van de vrijheid. Ambo, 2011.
- Paul van Tongeren, Deugdelijk leven. Een inleiding in de deugdethiek. SUN, 2008.

Martha Nussbaum
- Martha Nussbaum, Niet voor de winst. Ambo, 2011.
- Martha C. Nussbaum on Creating Capabilities op Vimeo, 2011.
- Martha Nussbaum in de Humanistische canon.
- Scott Horton, Not for Profit: Six Questions for Martha Nussbaum. Harper's Magazine, 1 juni 2010.
- Martijn Wit, Met woorden heb je nog geen vrijheid. Liberales, 7 oktober 2005.

Niccolò Machiavelli
- Niccolò Machiavelli, De heerser. Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2011.
- Niccolò Machiavelli in de Stanford Encyclopedia of Philosophy

Richard Sennett
- www.richardsennett.com
- Richard Sennett, De ambachtsman. Meulenhoff, 2012.
- Richard Sennett, De mens als werk in uitvoering. Boom, 2010.
- Richard Sennett, Together: The Rituals, Pleasures and Politics of Cooperation. Allan Lane, 2012.
- Tomas Vanheste, Richard Sennetts cultuurkritiek: lof der ‘sprezzatura’. Vrij Nederland, 15 februari 2012.
- Casper Thomas, De tirannie van intimiteit. Richard Sennett over Facebook, populisme en Job Cohen. De Groene Amsterdammer, 15 december 2010.
- Koen Haegens, De toekomst begint later. De flexmens kan niets plannen (pdf). De Groene Amsterdammer, 22 februari 2012.

Friedrich Nietzsche
- Friedrich Nietzsche in Stanford Encyclopedia of Philosophy.
- Friedrich Nietzsche, Menselijk al te menselijk, Arbeiderspers, 2008.
- Friedrich Nietzsche, Genealogie van de moraal, Arbeiderspers, 2005.
- Friedrich Nietzsche, Ecce homo, Arbeiderspers, 2011.
- Menschliches, Allzumenschliches op Project Gutenberg
- Ecce homo op Project Gutenberg (Duits)
- Joep Dohmen, Historisch profiel: Nietzsche. Filosofie Magazine

Alasdair MacIntyre
- Alasdair MacIntyre, After Virtue. Bloomsbury Publishing, 2007.
- Stanley Hauerwas, The Virtues of Alasdair MacIntyre. First Things, oktober 2007.
- Wikipedia over After virtue.

Richard Rorty en het pragmatisme
- Marc Van den Bossche, Ironie en solidariteit. Een kennismaking met het werk van Richard Rorty. Lemniscaat, 2001.
- Robert Talisse en Scott Aikin, 'Introduction to the Pragmatism Reader' (te downloaden via deze link).
- Louis Menand, Pragmatism: a reader. Vintage, 1997.

In samenwerking met

- Home Academy

Locatie en tijd

Waar: Aula, Academiegebouw, Utrecht

Wanneer: Dinsdag 5 juni, 20.00 tot 22.00 uur

Bekijk de lezingen online

Martha Nussbaum

Prof. dr. Joep Dohmen

17 januari 2012

Nieuwsblog

Weinig hedendaagse filosofen zijn zoveel in het nieuws geweest als de Amerikaanse Martha Nussbaum. Haar ideeën over onderwijsvernieuwing en het belang van een brede academische vorming hebben ook in Nederland aanleiding gegeven tot veel discussie. Nussbaum spreekt zich niet alleen uit over maatschappelijke en praktische kwesties, maar plaatst deze in een omvattende visie op het goede leven. Prof. dr. Joep Dohmen gaat in op deze visie. Welke rol speelt de deugdethiek in het werk van Martha Nussbaum, die in haar denken steeds teruggrijpt op Aristoteles? Na de lezing gaat prof. dr. Maarten van Buuren met hem in discussie.

Machiavelli

Prof. dr. Maarten van Buuren

7 februari 2012

Nieuwsblog

Machiavelli: de zestiende-eeuwse Italiaanse schrijver en filosoof die beroemd en berucht is vanwege zijn boek Il principe (De vorst). 'Het doel heiligt de middelen', zo is zijn moraal samen te vatten. Machiavelli schreef over politiek, strijd en verantwoordelijkheid. Wat is de rol van macht in de ethiek? En hoe verhoudt dat zich tot een persoonlijke levenskunst?

Richard Sennett

Prof. dr. Joep Dohmen

6 maart 2012

Nieuwsblog

Richard Sennett is een invloedrijk denker en socioloog, die poogt een nieuwe invulling te geven aan de begrippen gemeenschap, individualiteit en vakmanschap. Voor de serie Levenskunst zal prof. dr. Joep Dohmen de ideeën van Sennett uiteenzetten. Hoe kan de gemeenschap weer een leidende rol gaan spelen in ons leven en werken? Moeten we dan een deel van onze individuele vrijheid inleveren? Of krijgt die een ander karakter, gebaseerd op ambachtelijkheid en persoonlijke verhalen? Na de lezing gaat prof. dr. Maarten van Buuren met Joep Dohmen in discussie.

Friedrich Nietzsche

Prof. dr. Maarten van Buuren

3 april 2012

Nieuwsblog

Is de filosofie van Friedrich Nietzsche te beschrijven als een ethiek van deugden? De combinatie roept meteen veel vragen op. Hij zette zich af tegen de christelijke, 'fatsoenlijke' opvatting van deugden. Bescheidenheid, nederigheid, saamhorigheid fileerde hij tot op het bot, tot aan de bekende 'omkering van waarden'. De antieke deugden zette hij daar tegenover. Moed en lenigheid van geest bijvoorbeeld. Prof. dr. Maarten van Buuren gaat in deze lezing van de serie Levenskunst in op de Nietzscheaanse deugd van de 'Voornaamheid'. Na de lezing treedt prof. dr. Joep Dohmen met hem in discussie.

Alasdair MacIntyre

Prof. dr. Joep Dohmen

1 mei 2012

Nieuwsblog

Een van de belangrijkste moderne filosofische werken over deugd en moraal is After virtue van de Brit Alasdair MacIntyre. In het in 1981 verschenen werk, geeft MacIntyre een moderne interpretatie van de deugdethiek. Zijn er objectieve leefregels te formuleren als het gaat om het goede leven? Prof. dr. Joep Dohmen laat in zijn lezing zien hoe MacIntyre de deugdethiek een plaats geeft binnen het moderne, relativerende en persoonlijke denken. Daarvoor is het nodig de ethiek niet alleen rationeel te benaderen, maar ook als dialoog en verbeelding. Na de lezing treedt prof. dr. Maarten van Buuren met Dohmen in discussie.

Pragmatisme James, Dewey, Rorty

Prof. dr. Maarten van Buuren

5 juni 2012

De laatste lezing in de serie Levenskunst staat in het teken van pragmatisme. Prof. dr. Maarten van Buuren bespreekt aan de hand van de filosofen William James, John Dewey en Richard Rorty deze ethiek die gericht is op praktisch handelen. Via een wisselwerking tussen handelen en reflectie daarop kom je dichterbij het goede. Pragmatisme ontstond als denkrichting in de negentiende eeuw, maar werd aan het eind van de twintigste eeuw een dominante stroming in de filosofie en in het publieke en maatschappelijke debat. Na de lezing van Van Buuren treedt prof. dr. Joep Dohmen met hem in discussie. Een actuele deugdethiek - wat is dat eigenlijk?