Filosofisch Café

Zet je denken op zijn kop

De mens is van nature nieuwsgierig. Dat levert ons wat op, want kennis is macht en macht geeft zekerheid. Zo begrijpen we steeds beter de mens en de wereld om ons heen. Maar hoe goed ken je jezelf eigenlijk? En wat gebeurt er als nieuwe inzichten ons dwingen ons mensbeeld te veranderen? We lijken heel wat te weten, maar er bestaan een hoop ideeën buiten het Westen, waar je weinig van hoort. Daarom gaan we de confrontatie aan met filosofie voorbij onze horizon.

Soms slaat het verlangen naar kennis, zekerheid en controle door en houdt het ons in zijn greep. We hebben steeds meer moeite ongelukken, rampen en ziekte te accepteren als toevallige uitkomst van het lot. De Stoa accepteerden hun lot niet alleen, ze koesterden het. Wat kunnen we van hen leren? En wat is filosofie waard in situaties waar de controle ver te zoeken is? Zoals in oorlogen waar de vijand zich niets aantrekt van regels of moraal?

I.s.m. departement Filosofie en Religiewetenschap en studievereniging FUF.

DINSDAG 8 DECEMBER
Verleg je filosofische horizon
Prof. dr. Martha Frederiks (Filosofie en Religiewetenschap, UU)

Van Plato, Augustinus en Spinoza tot Descartes, Kant en Nietzsche: het zijn allemaal westerse filosofen waar iedereen wel eens van gehoord heeft. Maar wat voor waardevols valt er daarbuiten te vinden? Wat leert ubuntu je bijvoorbeeld? En wie kent Placide Tempels of weet hoe groot de impact was van de ideeën van Leopold Senghor, de man van de filosofie van de 'African personality'. Een open houding ten opzichte van nieuwe argumenten, ideeën en verhalen is essentieel voor de filosofie. Verleg daarom in dit exotische Filosofische Café je horizon en maak kennis met de wereld die daarachter ligt.

Prof. dr. Martha Frederiks woonde en werkte zes jaar in West-Afrika, en vertelt over Afrikaanse denkers en filosofie.

Geweest

DINSDAG 8 SEPTEMBER
Wat je denkt dat je denkt
Dr. Annemarie Kalis (Praktische filosofie, UU)

Mensen zijn sociale wezens die elkaar voortdurend op de hoogte brengen van wat ze vinden, voelen, en denken. Die informatie gebruiken we vervolgens om elkaar beter te begrijpen: we denken na over wat de ander beweegt en zijn in staat om ons in zijn of haar leefwereld te verplaatsen. We staan nauwelijks stil bij dit voortdurende proces van interpretatie, maar toch is het niet vanzelfsprekend dat we dit kunnen. Psychologen beweren dat mensen vaak niet eens in staat zijn om hun eigen overtuigingen juist te rapporteren: we zijn ons bijvoorbeeld vaak niet bewust van onze eigen vooroordelen, en ontkennen zelfs dat we door die vooroordelen geleid worden als we naderhand ons eigen gedrag proberen te interpreteren. Wat betekent het voor ons zelfbegrip dat we maar gedeeltelijk inzicht hebben in onze eigen geest? Hebben we meer inzicht in onszelf dan in anderen, of juist minder?

Dr. Annemarie Kalis heeft een achtergrond in de psychologie en wijsbegeerte. Momenteel doet ze onderzoek naar de vraag hoe mentale toestanden een causale rol kunnen spelen, en hoe ze kunnen worden onderzocht in empirisch psychologisch onderzoek. Lees hier het verslag van de avond.

DINSDAG 13 OKTOBER
Amor fati
Dr. Maarten van Houte (Geschiedenis van de filosofie, UU) en Hedwig Gaasterland MPhil (Wijsbegeerte, UL)

Heb uw lot lief. Vier woorden, een korte zin, maar een o zo grote opgave. Ziektes, ongevallen, rampen: we hebben moeite te accepteren dat ze ons ‘gewoon’ kunnen overkomen. Ook willen we mensen aansprakelijk houden en verantwoordelijk maken voor hun handelingen. Toeval moet uitgesloten worden. Maar worden we echt gelukkig van deze drang te controleren? Of doen we er verstandiger aan te leren leven met het onvermijdelijke? De Stoïcijnen leren ons: wat je overkomt heb je niet in de hand, je houding hiertegenover wel. Hoe kunnen we de filosofie van de Stoa benutten? Kunnen we tragedie nog tolereren?

Dr. Maarten van Houte en Hedwig Gaasterland over de lessen van de Stoa, Nietzsche, het lot en de mens. Lees hier het verslag.

DINSDAG 10 NOVEMBER
Moraal in de militaire praktijk
Prof. dr. Desirée Verweij (Militaire Ethiek, Ministerie van Defensie)

In de Conventie van Genève zijn afspraken gemaakt over wat wel en niet mag tijdens een gewapend conflict. Zelfs in oorlog zijn er regels. Toch hanteren sommige groeperingen andere tactieken. Denk aan het vermoorden van journalisten, verkrachten van vrouwen of het neerschieten van een passagiersvliegtuig. Hoe strijd je tegen een vijand die zich niks aantrekt van de waarden en regels waar je als professionele militair wel aan gebonden bent? Kun je hem dan nog behandelen als mens? En wanneer is een oorlog rechtvaardig?

Prof. dr. Désirée Verweij spreekt over militaire en morele deugden. Heeft ethiek een rol op het slagveld? Lees het verslag.

Blogs

donderdag 10 december 2015
Afrikaanse filosofie is invloedrijk en zeker geen ver-van-je-bed show. “Alsof Afrika niet sinds mensenheugenis met het Westen verbonden is!”
donderdag 12 november 2015
Voor welke morele dilemma’s komt een militair te staan? En hoe kan hij of zij in het heetst van de strijd de juiste morele beslissing nemen?
woensdag 14 oktober 2015
Wat te doen bij tegenslag? Tips van Nietzsche en de Stoa
woensdag 9 september 2015
Op zoek naar jezelf? Dat gaat je niet lukken

Delen