Vrijheid en verplichting

Een inleiding in de wijsgerige ethiek

Sinds Eva verleid werd tot het eten van de boom van kennis van goed en kwaad, is de mens verdreven uit het paradijs en zich bewust van zijn eigen verantwoordelijkheid. We worden ons leven lang voor grote en kleine dilemma’s gesteld, waarin we een afweging moeten maken. Maar goed en kwaad zijn geen makkelijke categorieën. Want is een leugentje om bestwil nu werkelijk zo slecht? Te laat komen op college omdat je je fiets uitleende aan een huisgenoot met een lekke band, is dat geen goede daad? En moet je aan je beste vriend vertellen dat je z’n vriendin met een ander zag zoenen?

Al vanaf de Griekse oudheid denken filosofen na over de menselijk ethiek. Wijsgeren ontwikkelden, geïnspireerd door urgente morele vraagstukken en de beperkingen die zij en ieder mens wel voelen, opvattingen over ethiek die ook nu nog van grote waarde zijn.

Prof. dr. mr. Herman Philipse behandelt in deze achtdelige lezingenreeks een selectie van grote westerse filosofen over ethiek, van Plato en Aristoteles tot Nietzsche, Levinas, en Peter Singer. Het overkoepelende onderwerp, vrijheid en morele verplichting, is ontleend aan de ethische theorie van Immanuel Kant. Een bijzonder actueel thema; het motto van het kabinet Rutte is niet voor niets vrijheid en verantwoordelijkheid.

Filosofische voorkennis is niet vereist. De lezingen worden in samenwerking met Home Academy georganiseerd en zijn afzonderlijk of in serie te volgen.

Programma

Maandag 7 februari - Plato: van de Euthyphro tot de Phaedrus
Maandag 14 februari - De theoretische deugdenethiek van Aristoteles
Maandag 21 februari - Receptie van de Stoa in the ethiek van Descartes
Maandag 28 februari - Thomas Hobbes en Baruch Spinoza
Maandag 7 maart - David Hume en Immanuel Kant
Maandag 14 maart - John Stuart Mill en Friedrich Nietzsche
Maandag 21 maart - Meta-ethiek van George Edward Moore tot Richard Hare
Maandag 28 maart - Sartre, Levinas en Singer

 

Leestips

  • Home Academy heeft opnames gemaakt van deze lezing. Deze kunt u hier op cd bestellen.
  • Lees ook de blogbundel over Betrouwbare Kennis
  • Lees het interview met prof. Philipse op DUB 'De mens is toe aan nieuwe idealen'.
  • Geloof en evolutie. Een strijd der faculteiten in: De Acadamische Boekengids, 38, april 2003
  • Wie zich interesseert voor de ideeën van Prof. Philipse over ethiek kan ook een eerdere serie colleges raadplegen die op CD is uitgebracht door Home Academy: Ethiek en Evolutie. Een hoorcollege over de geschiedenis, biologie, filosofie en antropologie van de moraal (2008, ISBN 978-90-8530-403-6). Er is (vrijwel) geen overlap tussen deze colleges en de nieuwe serie.
  • Bert Musschenga, Jos Kole e.a. (red.), Ethiek in Nederland. Van 1900 tot 1970 en daarna, Uitgeverij Damon, 2010
  • Strip Sigmund over de filosofen (klik hier voor een grotere versie):

Blogs

zondag 1 januari 2012
Al vanaf de Griekse oudheid denken filosofen na over de menselijk ethiek.
dinsdag 29 maart 2011
Autorijden is slecht voor het milieu, maar als iemand seks wil met een koe is er niets aan de hand, aldus Peter Singer.
dinsdag 22 maart 2011
Morele opvattingen, we hebben ze allemaal.
dinsdag 15 maart 2011
Bruto Nationaal Geluk: een term die de afgelopen jaren steeds meer genoemd wordt.
dinsdag 8 maart 2011
Discussies over vrijheid en determinisme vinden niet alleen plaats binnen de neurowetenschappen, een boek van Victor Lamme of in de Aula van het Academiegebouw.
dinsdag 1 maart 2011
Is er binnen een deterministisch wereldbeeld, waar alle paden zijn uitgestippeld en waar de stand van zaken altijd haar oorzaak vindt in causale wetten, wel ruimte voor ethiek?
dinsdag 22 februari 2011
Van de deugdenethiek van Aristoteles naar de receptie van de Stoa in de ethiek van René Descartes: dat is een tijdsprong van 2000 jaar in de wijsgerige ethiek.
dinsdag 15 februari 2011
Het maken van onderscheidingen ligt de meeste mensen immers niet.
dinsdag 8 februari 2011
In de ideale staat weten kinderen niet wie hun ouders zijn; de mannen delen alle emoties, opvattingen, vrouwen, kinderen en goederen met elkaar.
vrijdag 4 februari 2011
Wat bepaalt het geluk van de mens? Wat is een goed en geslaagd leven?

Delen