Afgelopen weekend liep ik door het Klokgebouw tijdens de Dutch Design Week toen ik de installatie Knikkers en Knaken tegenkwam. De knikkerbaan, ontwikkeld in opdracht van Triodos Bank, verbeeldt het financiële systeem in Nederland. Iedere knikker representeert een individuele spaarder, wiens spaargeld langs bouwprojecten, windmolens en andere industrieën in hoge vaart op een splitsing af rolt. Wie snel genoeg is, kan de knikker onderscheppen en hem een baan insturen langs duurzame zorg, woningbouw en natuurherstel, zo schrijft ook de Volkskrant. Grijp je niet in, dan komt het spaargeld via investeringen terecht in de wapenindustrie, ontbossing en fossiele energie. 

De installatie moet mensen ervan bewust maken dat spaargeld niet ‘vaststaat’, en dat je als individu wel degelijk invloed hebt op in welke industrieën wordt geïnvesteerd via je bankkeuze. Na even te hebben gewacht op een vijfjarige die voorzichtig de trap beklom en zijn vuistjes vol knikkers boven het startpunt leegde, liet ook ik mijn knikker in de buis verdwijnen. Deze rolde vervolgens met een noodvaart richting de splitsing waar ik te laat ingreep en mijn spaargeld zag verdwijnen in de wapenindustrie. Gelukkig wordt ethisch verantwoord bankieren voor veel mensen steeds belangrijker. Verschillende sites helpen met de vergelijking van banken op hun investeringen in duurzaamheid, mensenrechten en de energietransitie. Ook maken banken tegenwoordig hun missie en kernwaarden expliciet. 

Maar kun je met je spaargeld ook een verschil maken als het gaat om mondiale problemen zoals klimaatverandering, ontbossing en oorlog? Zeker. Econoom Rens van Tilburg van het Sustainable Finance Lab legt uit dat investeringen in groene energie door grote banken, bedrijven en overheden heel belangrijk zijn voor de energietransitie. Maar dat is niet genoeg. Veel landen in het mondiale zuiden, waar deze investeringen juist het hardst nodig zijn, blijven hierin achter. Hier leveren investeringen in groene energie lokaal te weinig op en is het voor private investeerders zoals banken een groot risico om hierin te investeren. “Het is heel belangrijk dat ze dat wel degelijk meer gaan proberen, en je ziet het wel wat toenemen, maar voor velen blijft het een te groot risico”, aldus Van Tilburg. Waar Nederlandse banken zoals Triodos of ASN Bank communiceren dat investeren in groene energie bij hen hoog in het vaandel staat, blijft dit in veel delen van de wereld moeilijk. Toch ziet hij genoeg mogelijkheden om de transitie te realiseren, bijvoorbeeld door klimaatprestaties financieel te belonen. “De wereld redden is niet winstgevend, maar we kunnen het wel betalen”. 

Meer weten over Van Tilburgs ideeën om via financiële systemen een eerlijke, grootschalige transitie te realiseren in het mondiale zuiden? Kijk dan hier de aflevering terug.