Uit het Pisa-onderzoek blijkt dat 39% van de 15-jarigen in Nederland zo slecht kan lezen dat zij niet goed meekomen op school en in de samenleving. Nederland scoorde nog nooit zó ver onder het Europees gemiddelde. Hoewel veel scholen in Nederland niet deelnamen aan het onderzoek, en dit getal dus enigszins vertekend kan zijn, past dit resultaat in een internationale, zorgwekkende trend. Toch zijn er landen die wél stabiel blijven scoren: volgens een artikel in de Volkskrant is Ierland koploper in leesvaardigheid. Hoe kunnen we dit verschil verklaren? 

Ten eerste speelt cultuur een belangrijke rol: staat lezen centraal en wordt het aangemoedigd, of is het meer bijzaak? Daarbij weegt de status van leraren ook mee. Landen waar docent een beroep met prestige is, hebben minder vaak een tekort aan leraren. Zo worden de Ieren omschreven als een volk van verhalenvertellers met een rijke literaire traditie, waar leraren een soort heldenstatus genieten.

Ontbreekt het Nederland aan deze traditie? Hebben leraren te weinig aanzien of ligt het probleem elders? In 2023 gingen we hierover in gesprek met letterkundige Yra van Dijk, leesproblemenexpert Elise de Bree (UU) en ervaringsdeskundige Melvin Grep. Van Dijk legde uit dat door het dalende leesniveau de verwachtingen van docenten en het onderwijs ook afnemen en het proces daarmee in een neerwaartse spiraal terechtkomt. Ook wijst zij op het belang van het stimuleren van een leescultuur. “Ik was laatst in een prachtige jeugdbibliotheek in Amsterdam, en er was daar gewoon helemaal niemand, urenlang”, aldus Van Dijk. Volgens Van Dijk moeten we allemaal een steentje bijdragen: “We moeten gaan werken aan het besef dat lezen integraal deel van onze cultuur is en waarde heeft.”

Wil je meer weten over waarom we steeds minder lezen en wat de gevolgen hiervan zijn? Kijk dan hier de opname terug.