In zijn boek The Anxious Generation beschrijft Jonathan Haidt smartphonegebruik als de belangrijkste oorzaak van de wereldwijde toename van psychische klachten onder adolescenten. De verschuiving van een spelgerichte jeugd naar een schermgerichte jeugd, waarover hij schrijft, heeft veel losgemaakt bij lezers. Zorgen om socialemediagebruik groeien en het succes van Haidts boodschap heeft het beleidsdebat versneld. In Australië geldt al een jaar een verbod op sociale media voor jongeren en het voorstel voor een verbod op Europees niveau ligt klaar. Maar is deze paniek terecht?

Neurowetenschapper Tim van Timmeren (UU) nam het boek van Haidt bij Studium Generale onder de loep. Van Timmeren stelt dat de claims in het boek veel sterker zijn dan het bewijs dat Haidt daarvoor levert. In wetenschappelijk onderzoek naar socialemediagebruik en mentaal welzijn is vaak wel een verband te vinden, maar geen ‘keihard bewijs’. Het is vaak lastig om oorzaak-gevolg precies te bepalen: leidt overmatig gebruik van sociale media tot mentale problemen, of werkt het andersom? Neem bijvoorbeeld het vermeende effect van smartphones op slaapkwaliteit: slapen jongeren slechter omdat ze op hun telefoon zitten of gebruiken ze hun telefoon meer omdat ze slecht slapen?

Vaak versterken de twee elkaar, en zo komen sommige jongeren terecht in een vicieuze cirkel waarin hun problemen verergeren. Vooral kwetsbare jongeren, zoals kinderen die gepest worden, lopen een groter risico op schadelijke gevolgen van socialemediagebruik, terwijl de effecten voor andere groepen vrij klein zijn. De maatschappelijke paniek krijgt veel meer aandacht dan de onderzoeken die dit nuanceren. “Aan de ene kant van het debat heeft iemand een enorme megafoon, dat is Jonathan Haidt. En de andere kant bestaat vooral uit wetenschappers die publiceren in vaktijdschriften”, citeert Van Timmeren.

Maar gaat een verbod deze kinderen helpen? Uit gesprekken met jongeren blijken sociale media ook juist te kunnen helpen bij het vinden van gelijkgestemden als die in de directe omgeving niet te vinden zijn, schrijft de NRC. Denk aan een queer jongere die in een dorp opgroeit met weinig rolmodellen. Of het verbod wenselijk is, lijkt dus een afweging tussen bescherming tegen negatieve effecten en het recht van kinderen om deel te nemen aan de (digitale) samenleving.

Benieuwd welk bewijs er wél is en of Van Timmeren heil ziet in een verbod? Kijk hier de opname terug.